Ceza dosyalarında sonucu belirleyen tercihlerin çoğu, henüz iddianame düzenlenmeden yapılır. CMK ve TCK ile 5275 sayılı Kanun'un birlikte okunduğu süreçte soruşturma evresi, delilin hem toplandığı hem de kalıcı olarak kaybedilebildiği tek aşamadır. Bu yazı, kovuşturma aşamasının savunma stratejisi değil, soruşturma sırasında kurulması gereken ispat planı üzerinedir.
İlk Günlerde Kaybolan Deliller
Bazı deliller kendiliğinden yok olur ve sonradan üretilemez. Güvenlik kamerası kayıtları sistemlerin döngü süresine bağlı olarak kısa sürede üzerine yazılır; iletişim ve konum kayıtları saklama süreleri içinde talep edilmezse elde edilemez; olay yerindeki fiziki izler kısa sürede bozulur; dijital cihazlardaki veriler kullanımla değişir. Bu nedenle soruşturmanın ilk günlerinde yapılacak en değerli iş, hangi delilin ne kadar süreyle var olacağını listeleyip talep sırasını buna göre kurmaktır.
Delil Talebini Yazılı ve Kayıtlı Yapmak
Sözlü olarak dile getirilen talepler dosyada iz bırakmaz. Her delil talebi ayrı ayrı, hangi delilin nereden isteneceği ve neyi ispat edeceği belirtilerek yazılı biçimde sunulmalı; dilekçenin havale kaydı saklanmalıdır. Talebin reddedilmesi hâlinde ret gerekçesi de ileride ileri sürülecek eksik soruşturma iddiasının temelini oluşturur. Bu nedenle talep-ret zinciri, dosyanın en değerli belge setlerinden biridir.
Hukuka Aykırı Delil Tartışmasını Erken Açmak
Delilin nasıl elde edildiği, içeriği kadar önemlidir. Arama ve elkoyma işlemlerinin karara dayanıp dayanmadığı, teknik takip ve iletişimin denetlenmesi tedbirlerinin kapsamı, dijital materyalin imaj alma usulüne uygun kopyalanıp kopyalanmadığı, ifade alma sırasında hakların hatırlatılıp hatırlatılmadığı ilk aşamada tutanaklar üzerinden kontrol edilmelidir. Bu itirazların soruşturma evresinde kayda geçirilmesi, sonraki aşamada delilin değerlendirilmesine ilişkin tartışmayı güçlendirir.
Beyanı Delil Haritası Kurulmadan Vermeyin
- Dosyaya erişim imkânı ve kısıtlama kararı bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir.
- Beyan öncesinde olay kronolojisi belgelerle karşılaştırmalı olarak çıkarılmalıdır.
- Hatırlanmayan ayrıntılar için tahminî ifade kullanılmamalıdır.
- Beyanın tutanağa doğru geçirildiği imzadan önce satır satır okunmalıdır.
Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararına Hazırlık
Soruşturmanın sonunda verilebilecek karara hazırlanmak, sadece bekleyerek olmaz. Şüpheli açısından, kararın dayanacağı olgusal zeminin baştan güçlendirilmesi; şikâyetçi açısından ise eksik kalan soruşturma işlemlerinin karardan önce yazılı olarak talep edilmiş olması gerekir. Karar verildiğinde itiraz için tanınan süre kısadır ve itiraz dilekçesi, kararın gerekçesindeki her bir tespiti dosyadaki belgeyle karşılaştırarak ele almalıdır.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; suç tipi, delil durumu ve soruşturmanın aşaması stratejiyi tümüyle değiştirebilir. Soruşturma evresinde atılan adımlar geri alınamadığından, ilk ifade öncesinde hukuki destek alınması özellikle önem taşır.