Ceza yargılamasında sonucu belirleyen adımların önemli bir kısmı, henüz dava açılmadan, soruşturma evresinde atılır. Bu evre dışarıdan sessiz görünür; oysa ifade tutanağına giren tek bir cümle ya da alınmamış tek bir savunma delili, kovuşturma boyunca dosyanın çerçevesini çizer. CMK'nın öngördüğü usul, TCK'daki maddi ceza hükümleri ve infaz aşamasına ilişkin 5275 sayılı Kanun bir bütün olarak okunduğunda, erken aşamadaki hataların neden telafisi güç olduğu daha net görülür.
Sessiz Evrede Yapılan Tipik Hatalar
İlk hata, çağrıya hazırlıksız gitmektir. İsnadın ne olduğu, hangi tarihe ve hangi fiile ilişkin olduğu öğrenilmeden verilen beyanlar, sonradan düzeltilmek istendiğinde çelişki olarak değerlendirilir. İkinci hata, olayı anlatma çabasıyla soruşturma konusu dışındaki konulara girilmesi ve dosyaya yeni tartışma başlıkları eklenmesidir. Susma hakkı bir inkâr değil, usuli bir tercihtir; hangi aşamada beyanda bulunulacağı bilinçli olarak planlanmalıdır.
Dosya Erişimi ve Kısıtlama Kararı
Soruşturma dosyasına erişim, savunmanın hangi delillere karşı konuşacağını belirler. Kısıtlama kararı bulunan dosyalarda erişim sınırlı olsa da, ifade sırasında sunulan belgeler ve isnadın içeriği üzerinden bir çerçeve çıkarmak mümkündür. Kısıtlamanın kaldırılması talebi ve bu talebin reddi hâlinde başvurulabilecek yollar, dosyanın seyrine göre zamanında değerlendirilmelidir.
Savunma Delilinin Toplanmasını Talep Etmek
- Kamera kayıtlarının silinme süresi dolmadan istenmesi
- İletişim ve konum kayıtlarının olay tarihiyle sınırlı biçimde talep edilmesi
- Lehe tanıkların ad ve adreslerinin dilekçeyle bildirilmesi
- Dijital materyalin imaj alma usulüne uygun incelendiğinin kontrolü
- Bilirkişi incelemesi gerektiren konularda talebin erken aşamada yapılması
Karar Sonrası İtiraz Penceresi
Soruşturma iki yönde sonuçlanabilir: iddianame düzenlenir ya da kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Şikâyetçi bakımından ikinci ihtimalde kritik olan nokta süredir; bu karara karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir. Süre kaçırıldığında aynı olay bakımından yeniden soruşturma yapılması ancak sınırlı koşullara bağlıdır. Şüpheli bakımından ise iddianamenin kabulüyle birlikte savunma stratejisi kovuşturma diline uyarlanmalıdır.
İnfaz Boyutunu Baştan Hesaba Katmak
Savunma kurgusu yalnızca beraat hedefiyle sınırlı tutulduğunda, mahkûmiyet ihtimalindeki infaz sonuçları geç fark edilir. Suç vasfının değişmesi, denetimli serbestlik ve koşullu salıverilme hesaplarını doğrudan etkiler. Bu nedenle vasıf tartışması soruşturma evresinden itibaren dosyaya taşınmalıdır.
Yukarıdaki açıklamalar genel usul bilgisi niteliğindedir. İsnadın türü, dosyadaki delil durumu ve tutukluluk hâli izlenecek yolu değiştirir; bu nedenle süreç mutlaka bir müdafi eşliğinde yürütülmelidir.