Ceza dosyalarında savunmanın en etkili olduğu an çoğu zaman kovuşturma değil, soruşturma aşamasıdır. Delillerin toplandığı, dijital materyallerin incelendiği ve isnadın şekillendiği evre burasıdır. CMK, TCK ve 5275 sayılı Kanun ekseninde bu rehber, soruşturma evresinde delil üzerinde nasıl çalışıldığını ve görev kurallarının neden en baştan denetlenmesi gerektiğini ele alıyor.
Dosyaya Erişim ve Kısıtlama Kararı
Soruşturma evresi kural olarak gizlidir; buna karşın müdafiin dosyayı inceleme yetkisi bulunur. Bu yetkinin sınırlandırıldığı hâllerde verilen kısıtlama kararının kapsamı ve süresi denetlenmelidir. İfade ve sorgu tutanaklarının, yakalama ve gözaltı işlemlerine ilişkin kayıtların ve arama kararlarının birer örneğinin dosyada bulunması, savunmanın hangi zeminde kurulacağını belirler. Talep edilen delillerin toplanmasına ilişkin istemler yazılı biçimde ve gerekçesiyle sunulmalıdır.
Dijital Materyalde Zincir Kırılırsa
- El koyma sırasında düzenlenen tutanağın cihazı tanımlayıcı bilgileri içermesi
- İmaj alma işleminin usulüne uygun yapılması ve bir örneğin ilgiliye verilmesi
- Bütünlük değerini gösteren kayıtların tutanaklarla uyumlu olması
- İnceleme raporunun hangi dosya ve tarih aralığını kapsadığının açık yazılması
- Cihazın el konulmasından inceleme anına kadar geçen sürede muhafaza kaydının bulunması
Hukuka Aykırı Delilin Sonucu
Usulüne aykırı biçimde elde edilen delil, içeriği ne olursa olsun hükme esas alınamaz. Arama kararının kapsamını aşan bir el koyma, karar alınmadan yapılan bir işlem ya da tutanakta imzası bulunması gereken kişilerin eksikliği bu kapsamda değerlendirilir. Bu nedenle savunma yalnızca olayın anlatımına değil, her delilin nasıl elde edildiğine odaklanmalıdır. İtirazın hangi aşamada ve hangi mercie yapılacağı da ayrıca planlanmalıdır.
Görev Kuralı Kamu Düzenindendir
- İsnat edilen fiilin hukuki nitelendirmesi, görevli mahkemeyi doğrudan belirler.
- Nitelendirme değişirse görev de değişebileceğinden dosya baştan izlenmelidir.
- Görev kuralına aykırılık yargılamanın her aşamasında gözetilir.
- Görevsizlik kararı verilmesi hâlinde daha önce yapılan işlemlerin akıbeti ayrıca değerlendirilir.
- Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı itiraz yolu süresinde işletilmelidir.
İnfaz Boyutunu Erken Düşünmek
5275 sayılı Kanun kapsamındaki infaz rejimi, verilecek hükmün pratik sonucunu belirler. Bu nedenle savunma stratejisi kurulurken yalnızca beraat ihtimali değil, olası bir mahkûmiyetin infaz görünümü de değerlendirilmelidir. Bu bakış, uzlaştırma ve benzeri kurumların dosyaya uygunluğunun erken sorgulanmasını sağlar.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Suç isnadının niteliği ve dosyadaki delil durumu izlenecek yolu değiştirdiğinden, soruşturma evresinde gecikmeden hukuki destek alınması önem taşır.