Ceza yargılamasında kanun yoluna başvuru, esas bakımından ne kadar güçlü olursa olsun süresinde yapılmadığında incelenmez. Bu rehber, istinaf ve temyiz aşamasında sürenin ne zaman başladığı, dilekçenin nasıl kurgulanacağı ve usule aykırı işlemin nasıl telafi edileceği üzerinedir.
Sürenin Başladığı An
İstinaf başvurusu için yedi günlük süre öngörülmüştür. Bu sürenin başlangıcı, hükmün sanığın yüzüne karşı açıklanıp açıklanmadığına göre değişir: duruşmada hazır bulunanlar bakımından hükmün açıklandığı tarih, yokluğunda hüküm kurulanlar bakımından tebliğ tarihi esas alınır. Temyiz yolu açık olan kararlarda ise süre on beş gündür. Uygulamada en sık yapılan hata, gerekçeli kararın tebliğinin beklenmesi ve bu arada başvuru süresinin dolmasıdır.
Kısa Dilekçe, Sonra Gerekçe
Süre dar olduğunda önce başvuru iradesini ortaya koyan kısa bir dilekçe verilir; gerekçeli karar tebliğ edildikten sonra sebepler ayrıntılı olarak sunulur. Bu iki aşamalı yöntem, hem süre riskini ortadan kaldırır hem de gerekçeye göre sebep kurma imkânı verir. Başvurunun kararı veren mahkemeye yapılacağı, ceza infaz kurumundaki kişiler bakımından kurum idaresine verilen dilekçenin de süresinde sayıldığı gözden kaçırılmamalıdır.
İstinaf Sebeplerinin Yazımı
- Maddi vakıaya ilişkin itirazlar ile hukuka aykırılık iddiaları ayrı başlıklarda toplanır.
- Toplanmayan delil varsa, o delilin sonucu nasıl değiştireceği açıklanır; soyut talep karşılık bulmaz.
- Nitelendirme hatası ileri sürülüyorsa, olayın hangi suç tipine girdiği unsur unsur tartışılır.
- Ceza tayinine ilişkin itirazlar, takdiri indirim ve teşdit gerekçesinin denetlenebilirliği üzerinden kurulur.
- Duruşma açılması isteniyorsa, talep gerekçesiyle birlikte açıkça yazılır.
Temyiz Aşamasının Sınırları
Bölge adliye mahkemesi kararlarının bir kısmı bakımından temyiz yolu kapalıdır; bu ayrım yapılmadan hazırlanan dilekçe reddedilir. Temyiz incelemesi kural olarak hukuka aykırılık denetimiyle sınırlı olduğundan, yalnızca delillerin yeniden değerlendirilmesini isteyen bir metin sonuç vermez. Ayrıca 5275 sayılı Kanun kapsamındaki infaz işlemlerine yönelik itirazların, hükme karşı kanun yolundan ayrı bir yol olduğu unutulmamalıdır.
Süre Kaçırıldıysa
- Kusuru olmaksızın süreye uyamayan kişi için eski hâle getirme talebi gündeme gelir; engelin kalktığı tarihten itibaren kısa bir süre içinde ileri sürülmelidir.
- Talep, engelin varlığını gösteren belgelerle birlikte ve aynı anda kanun yolu dilekçesiyle sunulur.
- Tebligatın usulsüz yapıldığı iddia ediliyorsa, öğrenme tarihi ayrıca ortaya konur.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Hükmün türü, mahkemenin derecesi ve isnat edilen suç kanun yolu haritasını değiştirdiğinden, başvuru süresi işlerken dosyaya özgü hukuki değerlendirme alınması önem taşır.