Ceza dosyalarında sonucu belirleyen tercihlerin çoğu, henüz iddianame düzenlenmeden yapılır. Soruşturma evresinde toplanmayan delil, kovuşturmada çoğu zaman aynı güçle geri getirilemez. Bu nedenle şüphelinin ve mağdurun bu evredeki talepleri, savunma ya da iddia stratejisinin temelini oluşturur.
İfade Öncesi Hazırlık
CMK, şüpheliye müdafi yardımından yararlanma, susma ve delillerin toplanmasını isteme haklarını tanır. İfadeye hazırlıksız girmek, sonradan düzeltilmesi güç beyanların tutanağa geçmesine yol açar. İfade öncesinde isnadın hangi eyleme dayandığı, hangi tarih aralığını kapsadığı ve dosyada hangi belgelerin bulunduğu netleştirilmelidir. Dosyada kısıtlama kararı varsa, bu kararın kapsamı ve süresi ayrıca değerlendirilir.
Delil Talebini Sonuç Doğuracak Biçimde Yazmak
- Talep edilen delil somut olarak tarif edilmelidir: hangi kuruma, hangi tarih aralığı için, hangi kayıt sorulacaktır?
- Delilin ispata elverişliliği açıklanmalıdır: bu kayıt hangi çekişmeli olguyu aydınlatacaktır?
- Kaybolma riski taşıyan kayıtlar için aciliyet belirtilmelidir; kamera görüntüleri ve elektronik kayıtlar sınırlı süre saklanır.
- Tanık beyanları bakımından tanığın olayla bağlantısı ve neyi gördüğü baştan yazılmalıdır.
Hukuka Aykırı Delil ve İtiraz Zamanı
Hukuka aykırı biçimde elde edilen delil hükme esas alınamaz. Ancak bu itirazın dosyaya zamanında ve gerekçeli olarak girmesi gerekir. Aramanın karara dayanıp dayanmadığı, el koyma işleminin usulüne uygun tutanaklandırılıp tutanaklandırılmadığı, dijital materyalin imaj alınarak incelenip incelenmediği ayrı ayrı denetlenmelidir. Usule aykırı işlem tespit edildiğinde itiraz, yalnızca sonucu değil işlemin dayanağını hedeflemelidir.
Karara İtiraz Yolları
- Tutuklama ve adli kontrol kararlarına karşı itiraz, süresinde ve somut gerekçeyle yapılır.
- El koyma işlemine karşı ilgili merciye başvurularak işlemin kaldırılması istenir.
- Kovuşturmaya yer olmadığı kararına karşı, tebliğinden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hakimliğine itiraz edilir.
- İtiraz dilekçesinde ret gerekçesi hedef alınır; toplanmayan delil ve değerlendirilmeyen belge açıkça gösterilir.
Mağdur Tarafın Sık Yaptığı Hata
Şikâyet dilekçesini yalnızca olay anlatımıyla sınırlı tutmak, dosyanın delilsiz kapanmasına yol açar. Mağdurun elindeki yazışma, ödeme belgesi veya sağlık raporu ilk aşamada sunulmalı; ayrıca hangi kurumdan hangi kaydın istenmesi gerektiği belirtilmelidir. Cezaevindeki infaz sürecine ilişkin talepler ise 5275 sayılı Kanun çerçevesinde ayrı bir usule tabidir ve soruşturma dosyasıyla karıştırılmamalıdır.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir; TCK kapsamındaki suç tipine ve dosyanın aşamasına göre izlenecek yol değişir. Kısa itiraz süreleri nedeniyle, tebligatı aldıktan sonra vakit geçirmeden hukuki destek alınması önem taşır.