İddianamenin kabulüyle başlayan kovuşturma aşamasında, dosyanın hangi mahkemede görüleceği yalnızca bir organizasyon meselesi değildir. Görev kuralları kamu düzenindendir; yargılamanın her aşamasında re'sen gözetilir ve göreve aykırılık, verilen hükmün bozulmasına yol açabilecek nitelikte bir usul sakatlığıdır. Bu yüzden sanık ve müşteki vekilinin ilk duruşmadan önce yapması gereken kontrollerden biri görev denetimidir.
Görev Nasıl Belirlenir
Ceza yargısında görev, iddianamedeki nitelendirmeye ve o suç için kanunda öngörülen cezanın üst sınırına göre belirlenir. Ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlar ağır ceza mahkemesinin görev alanındadır; kanunun ayrıca özel görev kuralı öngördüğü suçlar ise bu ölçütten bağımsız olarak ilgili mahkemede görülür. Sulh ceza hâkimliği ise kovuşturma değil, soruşturma evresinin koruma tedbirleri merciidir.
Nitelendirme Değişirse Ne Olur
Kovuşturma sırasında delil durumu iddianamedekinden farklı bir suç tipine işaret edebilir. Bu durumda mahkeme, eylemin hukuki nitelendirmesinin değişebileceği konusunda taraflara ek savunma hakkı tanır. Nitelendirme değişikliği görev sınırını aşıyorsa mahkeme görevsizlik kararı verir ve dosya görevli mahkemeye gönderilir. Görevsizlik kararı verilene kadar yapılan işlemlerin akıbeti, işlemin niteliğine göre değerlendirilir; bu nedenle tanık dinlenmesi gibi kritik işlemler öncesinde görev itirazının dile getirilmesi önemlidir.
İtirazı Ne Zaman ve Nasıl Dile Getirmeli
- İddianameyi, sevk maddeleri ve ceza üst sınırları bakımından tablo hâline getirin.
- Görev sınırını aşan bir sevk maddesi varsa itirazı ilk oturumda tutanağa geçirtin.
- Talebi yalnızca sözlü bırakmayın; gerekçeli dilekçeyi dosyaya sunun.
- Görevsizlik kararı verilirse dosyanın gönderileceği mahkemeyi ve tebligat adreslerini takip edin.
- Görevsizlik kararına karşı kanun yolu süresini takvime işleyin.
Usule Aykırı İşlem Riskini Azaltmak
Görev sorunu çoğu zaman tek başına gelmez; yanında yetki, birleştirme ve tefrik tartışmaları da bulunur. Birden fazla sanığın ya da bağlantılı suçların olduğu dosyalarda birleştirme talebi, görev sınırını doğrudan etkileyebilir. Ayrıca 5275 sayılı Kanun kapsamındaki infaz sonuçları da nitelendirmeye bağlı olduğundan, görev tartışması yalnızca usul değil sonuç bakımından da belirleyicidir. Duruşma tutanaklarının her oturum sonrası okunması, talebin tutanağa doğru geçip geçmediğini görmenin en pratik yoludur.
Uygulamada Sık Görülen Hatalar
- Görev itirazını ancak esas hakkındaki savunmada dile getirmek
- Görevsizlik kararı sonrası yeni mahkemedeki duruşma gününü takip etmemek
- Ek savunma hakkı tanınmadan nitelendirme değiştiği hâlde bunu tutanağa geçirmemek
Yukarıdaki çerçeve geneldir; her ceza dosyasının sevk maddeleri ve delil durumu farklı sonuç doğurur. Yargılamanın erken aşamasında bir ceza hukukçusuyla görev ve yetki denetimi yapmanız, ilerleyen aşamada telafisi güç sonuçların önüne geçebilir.