İddianamenin kabulüyle birlikte dosya soruşturmadan kovuşturmaya geçer ve savunmanın hareket alanı değişir. Bu aşamada yapılmayan bir talep veya kaçırılan kısa bir süre, sonraki aşamalarda telafi edilemeyebilir. Aşağıda CMK, TCK ve infaza ilişkin 5275 sayılı Kanun çerçevesinde kovuşturma boyunca izlenmesi gereken adımlar ele alınmaktadır.
İddianamenin kabulüyle değişen denge
Kovuşturma aşamasında dosya artık savcılığın değil mahkemenin yönetimindedir. İddianamede yer alan sevk maddeleri savunmanın çerçevesini belirler; bu nedenle ilk yapılması gereken, isnat edilen fiilin hangi maddeye ve hangi olguya dayandırıldığını ayrıştırmaktır. Suçun nitelendirilmesine yönelik itirazlar, esas hakkındaki savunmadan ayrı ve erken aşamada ileri sürüldüğünde daha etkili sonuç verir.
Duruşma öncesi yapılması gerekenler
- Dosyanın tamamını inceleyin ve kısıtlama kararı olup olmadığını kontrol edin.
- Tanık ve belge taleplerinizi duruşma gününden önce yazılı dilekçeyle sunun.
- Delilin hukuka uygun elde edilip edilmediğine ilişkin itirazınızı gerekçelendirin.
- Katılma talebiniz varsa duruşmadan önce bildirin ve zarara ilişkin belgeleri ekleyin.
- Ara kararlarda talebinizin nasıl karşılandığını tutanaktan takip edin.
Ara kararlara ve tedbirlere itiraz
Tutuklama, adli kontrol ve benzeri koruma tedbirlerine ilişkin kararlara karşı itiraz yolu açıktır ve bu süre kısadır. İtirazın gerekçesiz sunulması, kararın matbu ifadelerle onanmasına yol açar; buna karşılık dosyadaki hangi olgunun değiştiğini gösteren bir itiraz, sonuç alma ihtimalini artırır. Delil taleplerinin reddine ilişkin ara kararların da tutanağa geçirilmesi, sonraki kanun yolu incelemesi bakımından önem taşır.
Kanun yolu süreleri
Hükme karşı istinaf başvurusu, hükmün açıklanmasından veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde yapılır. Bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı temyiz süresi ise on beş gündür. Süresi içinde yapılan başvuruda gerekçelerin ayrıca sunulması mümkündür; ancak başvurunun kendisi süreye tabidir ve bu süre kaçırıldığında hüküm kesinleşir. Kusuru olmaksızın süreyi kaçıran sanık bakımından eski hâle getirme talebi gündeme gelebilir ve bu talebin de kendine özgü koşulları vardır.
Hak kaybı doğuran usul hataları
- Duruşmaya katılmama nedeniyle savunma haklarının fiilen kullanılamaması
- Talebin sözlü olarak dile getirilip tutanağa geçirilmemesi
- Kısa kararın açıklandığı duruşmada bulunulmadığı hâlde tebligatın izlenmemesi
- Adres değişikliğinin mahkemeye bildirilmemesi
- İnfaz aşamasına ilişkin taleplerin hüküm kesinleşmeden hazırlanmaması
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. İsnadın niteliği, dosyadaki deliller ve yargılamanın aşaması izlenecek adımları değiştirebileceğinden, ceza yargılamasında her aşamada hukuki destek alınması önemlidir.