Kovuşturma, soruşturmada toplanan malzemenin mahkeme önünde tartışıldığı ve iddianamenin sınandığı evredir. Bu aşamada savunmanın asıl gücü çoğu zaman yeni delil bulmaktan değil, mevcut delilin hangi usulle elde edildiğini ve dosyaya nasıl girdiğini denetlemekten doğar. Aşağıdaki değerlendirme, CMK ve TCK ekseninde kovuşturma aşamasının ispat mantığını, usule aykırı işlem riski merkezinde ele alır.
Duruşmada İspat Yükü Kimin Üzerindedir
Ceza yargılamasında sanığın masumiyeti esastır; suçun sabit olduğunu ortaya koymak iddia makamının görevidir. Savunma, kural olarak masumiyetini ispatlamak zorunda değildir. Buna rağmen uygulamada savunmanın pasif kalması, iddianamedeki anlatımın tartışılmadan hükme esas alınması sonucunu doğurabilir. Bu nedenle savunma, ispat yükünü üstlenmeden ancak iddianın zayıf halkalarını göstererek konumlanmalıdır.
Hukuka Aykırı Yöntemle Elde Edilen Delil
CMK, hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delillerin hükme esas alınamayacağını benimser. Bu nedenle her delil için üç soru ayrı ayrı sorulmalıdır: delil hangi kararla elde edildi, kararı veren merci yetkili miydi, işlem sırasında tutanak ve hazır bulunma kuralları uygulandı mı? Arama kararının kapsamını aşan el koymalar, imzasız veya tanıksız düzenlenen tutanaklar ile teşhis işleminin usulüne uygun yapılmaması, kovuşturmada sıkça tartışılan başlıklardır.
Dosyayı Delil Kartlarına Bölmek
- Her delil için ayrı bir kart: kaynağı, tarihi, elde ediliş kararı, dosyadaki sayfa yeri.
- Delilin iddianamedeki hangi cümleyi desteklediği tek satırla yazılır.
- Delile yönelik savunma itirazı usul mü, içerik mi, ikisi mi?
- İtirazın hangi celsede ve hangi biçimde tutanağa geçirileceği belirlenir.
Bu ayrıştırma, duruşmada beyanların dağılmasını önler ve itirazların tutanağa kaydedilmesini kolaylaştırır. Tutanağa geçmeyen bir usul itirazı, kanun yolu aşamasında çoğu zaman ileri sürülemez hale gelir.
Tanık ve Bilirkişi Talebinde Zamanlama
Tanık dinletme veya rapora itiraz talepleri gerekçesiz sunulduğunda reddedilme ihtimali yükselir. Talep dilekçesinde tanığın hangi maddi vakıayı, hangi tarih aralığında aydınlatacağı somut biçimde yazılmalıdır. Bilirkişi raporuna itirazda ise rapordaki varsayımlar, kullanılan yöntem ve dosyadaki hangi belgenin dikkate alınmadığı sayfa numarasıyla gösterilmelidir. Soyut itiraz, raporun aynen benimsenmesi sonucunu doğurur.
Karar Öncesi Son Denetim
Esas hakkındaki savunmadan önce dosya bir kez de usul gözüyle taranmalıdır: tüm deliller duruşmada okunup tartışıldı mı, savunmanın son sözü usulünce soruldu mu, ek belgeler taraflara tebliğ edildi mi? Bu kontroller, infaz rejimini düzenleyen 5275 sayılı Kanun kapsamındaki sonuçlar bakımından da önem taşır; çünkü hükmün niteliği infaz sürecini doğrudan etkiler.
Burada aktarılanlar genel nitelikte bilgilendirmedir. Her dosyanın delil yapısı ve suçlama biçimi farklı olduğundan, yapılacak işlemler somut dosya incelenerek bir avukatla birlikte belirlenmelidir.