Ceza soruşturmasında koruma tedbirleri, henüz suçluluk kararı verilmeden kişinin temel haklarına müdahale edildiği aşamadır. CMK'da düzenlenen arama, elkoyma, adli kontrol, tutuklama ve iletişimin denetlenmesi gibi tedbirler birbirinden farklı şartlara ve farklı itiraz usullerine tabidir. Bu rehber, itirazın hangi belgeye dayanarak kurulacağını ve dosyadaki usule aykırılığın nasıl gösterileceğini anlatıyor.
Hangi Tedbire Karşı Hangi Yol?
İtiraz yolunun belirlenmesinde ilk soru, tedbirin hangi makam tarafından ve hangi aşamada verildiğidir. Soruşturma evresinde sulh ceza hâkimliğince verilen kararlar ile kovuşturma evresinde mahkemece verilen kararların denetimi farklı mercilerde yapılır. Yanlış mercie verilen dilekçe çoğu zaman gönderilse de, arada geçen süre özellikle tutukluluk gibi acil konularda telafi edilemez.
Tutanak Okumanın Yöntemi
İtirazın gücü, dosyadaki tutanaklarda gizlidir. Arama ve elkoyma tutanakları okunurken şu noktalar sırayla işaretlenmelidir:
- Kararın tarihi ile işlemin yapıldığı saat arasındaki uyum
- İşlem sırasında hazır bulunması gereken kişilerin varlığı
- El konulan eşyanın nitelik ve miktar olarak açıkça yazılıp yazılmadığı
- İlgilinin beyanının ve varsa itirazının tutanağa geçirilip geçirilmediği
Hukuka Aykırı Delil İtirazı Nasıl Kurulur?
Hukuka aykırı yöntemle elde edilen delilin hükme esas alınamayacağı, ceza yargılamasının temel ilkelerindendir. Ancak itirazın soyut biçimde ileri sürülmesi sonuç doğurmaz. Aykırılığın hangi işlemde, hangi anda gerçekleştiği ve bu aykırılığın hangi delili doğrudan etkilediği zincir hâlinde gösterilmelidir. Aykırılıktan doğan sonuçların hangi delillere yayıldığı ayrıca tartışılmalıdır.
Somutlaştırma ve Ölçülülük Vurgusu
Tutuklama ve adli kontrol taleplerine karşı yapılan itirazlarda, kaçma veya delil karartma şüphesinin dosyadaki hangi somut olguya dayandığı sorgulanır. Buna karşılık savunma tarafında sabit ikametgâh, düzenli iş, aile durumu ve önceki celselere katılım gibi unsurların belgeyle sunulması gerekir. Daha hafif bir tedbirin yeterli olacağı iddiası, ölçülülük başlığı altında ayrıca temellendirilmelidir.
Sürekliliğin Denetimi ve Tekrar Talebi
- Tedbirin devamına ilişkin kararların düzenli aralıklarla verilip verilmediği izlenmelidir.
- Dosyaya yeni delil girdiğinde, önceki gerekçenin geçerliliğini yitirdiği ileri sürülebilir.
- Elkonulan eşyanın soruşturmayla ilgisi kalmadığında iadesi ayrıca talep edilmelidir.
- İnfaz aşamasına ilişkin talepler 5275 sayılı Kanun çerçevesinde ayrı bir başlıkta değerlendirilir.
Burada anlatılanlar genel usul bilgisidir ve her dosyanın delil durumu farklıdır. Koruma tedbirlerine ilişkin süreler çok kısa olduğundan, karar öğrenilir öğrenilmez müdafi ile birlikte hareket edilmesi gerekir.