Kovuşturma aşamasında verilen her karar aynı yolla denetlenmez. CMK, TCK ve 5275 sayılı Kanun ekseninde hazırlanan bu rehber, hangi karara hangi başvurunun yapılacağını ve usule aykırı işlemin savunmayı nerede zayıflattığını ele alır.
İtiraz Edilebilir Kararı Ayırt Etmek
Mahkemenin yargılama sırasında verdiği kararların bir kısmı ara karar niteliğindedir ve kural olarak hükümle birlikte denetlenir; bir kısmı ise bağımsız olarak itiraza tabidir. Tutukluluğun devamı, adli kontrol tedbirlerine ilişkin kararlar ve bazı elkoyma kararları ikinci gruba girer. Nihai hüküm ise istinaf yoluyla denetlenir. Bu ayrım karıştırıldığında, istinaf dilekçesi itiraz olarak, itiraz dilekçesi de süresinde yapılmamış istinaf gibi değerlendirilebilir.
Yedi Günlük Pencere Nerede Başlar
İtiraz süresi kural olarak yedi gündür ve başlangıcı, kararın yüze karşı verilip verilmediğine göre değişir. Duruşmada hazır bulunan taraf yönünden süre öğrenme anından işlerken, yokluğunda verilen kararlarda tebliğ tarihi esas alınır. Bu nedenle duruşmaya katılım durumu tutanaktan doğrulanmalı, tebliğ evrakı dosyada saklanmalıdır. Sürenin son gününün adli tatile veya resmî tatile denk gelip gelmediği de ayrıca kontrol edilmelidir.
Tutanağa Geçmeyen İtiraz Yok Sayılır
Duruşmada dile getirilen usul itirazlarının tutanağa geçirilmesi istenmezse, kanun yolu aşamasında bu itirazın hiç yapılmadığı sonucuna varılabilir. Tanığın usulüne uygun yeminlendirilmemesi, savunma hakkının kısıtlanması, dosyaya sonradan giren belgenin taraflara duyurulmaması gibi hususlar açıkça beyan edilip tutanağa işlenmelidir. Beyanın tutanağa yansıtılmaması hâlinde bu durumun da ayrıca kayda geçirilmesi istenmelidir.
Hukuka Aykırı Delil ve Usul Sakatlıkları
- Arama ve elkoyma işleminin karar kapsamı dışına taşması
- İfade alınırken müdafi hakkının hatırlatıldığının belgelenmemiş olması
- Bilirkişi raporuna karşı beyan süresi verilmeden hüküm kurulması
- Dosyaya giren dijital verinin kaynağının ve bütünlüğünün gösterilmemesi
- Mütalaaya karşı savunma hakkının fiilen kullanılamaması
Duruşma Öncesi Kontrol Listesi
- Dosyanın son hâli, ek klasörler dahil eksiksiz incelendi mi?
- Talep edilecek deliller ayrı bir dilekçeyle önceden sunuldu mu?
- İtiraza tabi ara kararlar için süre takvimi oluşturuldu mu?
- Lehe olan usul ihlalleri, hüküm sonrası kanun yolu için ayrı not edildi mi?
Yukarıdakiler genel bilgilendirme amacıyla derlenmiştir. Ceza yargılamasında her dosyanın seyri kendine özgü olduğundan, karar ve tebligat tarihlerini kaybetmeden savunmanın bir hukukçuyla planlanması önemlidir.