Soruşturma aşaması iddianamenin kabulüyle sona erer ve kovuşturmada usul kuralları belirginleşir. CMK, TCK ve 5275 CGTİHK çerçevesinde yürüyen yargılamada ispat faaliyeti kendiliğinden ilerlemez; delil talepleri zamanında ve gerekçeli biçimde ileri sürülmediğinde sonradan telafisi güçleşir. Bu rehber, duruşma öncesinden hükme kadar olan aşamada usul kaybını önleyen kontrol noktalarını ele alır.
İddianamenin Kabulünden Sonra Değişen Denge
Kovuşturma başladığında dosyanın sınırı iddianame ile çizilir; yargılama, iddianamede anlatılan fiil üzerinden yürür. Bu nedenle iddianamedeki eylem anlatımı ile sevk maddeleri arasındaki uyumsuzluk erken aşamada tespit edilmelidir. Aynı şekilde iddianamede yer almayan bir eylemden hüküm kurulamayacağı, savunmanın en temel dayanaklarından biridir.
Delil Taleplerini Zamanında Sunmak
- Tanık listesinin duruşma hazırlığı aşamasında verilmesi
- Her tanık için hangi vakıanın ispatlanacağının belirtilmesi
- Kamera ve iletişim kayıtlarının silinme süresi dolmadan celbinin istenmesi
- Bilirkişi incelemesi talebinde incelemenin kapsamının somut yazılması
- Lehe olan delillerin toplanmadığına ilişkin itirazın tutanağa geçirilmesi
Hukuka Aykırı Delil İtirazı
- Delilin elde ediliş biçimi, arama ve el koyma kararlarına dayanıp dayanmadığı yönünden incelenir.
- Karar bulunmayan hallerde sonradan onay şartının gerçekleşip gerçekleşmediği denetlenir.
- Dijital materyalin imaj alma ve yedekleme usulüne uyulup uyulmadığı kontrol edilir.
- İfade alma sırasında müdafi hazır bulunma hakkının kullandırılıp kullandırılmadığı incelenir.
- İtiraz, dosyaya sözlü olarak değil yazılı beyan veya tutanağa geçirilen açık ifadeyle konur.
Esas Hakkında Savunma ve Kanun Yolu
Esas hakkındaki mütalaanın verilmesinden sonra savunma için süre talep edilmesi, çoğu dosyada gözden kaçan bir haktır. Hüküm kurulduğunda ise kanun yolu süresi yüze karşı verilen kararlarda tefhimden, yokluğunda verilen kararlarda tebliğden işlemeye başlar. Bu ayrım karıştırıldığında istinaf dilekçesi süre yönünden reddedilebilir.
Duruşma Tutanağının Önemi
Yargılamanın sonraki aşamalarında dayanak, duruşmada söylenenler değil tutanağa geçenlerdir. Bu nedenle beyanların doğru yazıldığı duruşma sırasında kontrol edilmeli, eksik yazım varsa düzeltilmesi talep edilmelidir. Tutanağa geçmeyen bir itiraz, kanun yolunda ileri sürülse dahi karşılığını bulmakta zorlanır.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. Suç tipi, delil durumu ve yargılamanın aşaması izlenecek stratejiyi değiştirdiğinden, savunmanın müdafi ile birlikte yürütülmesi gerekir.