Ceza yargılamasında sonucu belirleyen tercihlerin önemli bir kısmı, dava açılmadan önce soruşturma aşamasında yapılır. CMK'nın öngördüğü usul kuralları bu aşamada da bağlayıcıdır ve burada kaçırılan bir imkânın kovuşturmada telafisi her zaman mümkün olmaz. Aşağıdaki liste, hem şüpheli hem de şikâyetçi tarafında sık görülen usul kaynaklı kayıpları önlemeye odaklanır.
İfade Öncesi Kontroller
- İfadeye çağrının hangi sıfatla yapıldığı öğrenilir; şüpheli, tanık ve müşteki sıfatları farklı haklar doğurur.
- Müdafi yardımından yararlanma tercihi ifade tutanağına açıkça geçirilir.
- Sorulan sorular ile isnat edilen fiil arasındaki bağ takip edilir; isnat belirsizse tutanağa şerh düşülür.
- Tutanağın imzalanmadan önce okunması ve düzeltme taleplerinin kayda geçirilmesi sağlanır.
Dosyaya Erişim ve Kısıtlama Kararı
Soruşturma dosyasının incelenmesi kural olarak mümkündür; ancak kısıtlama kararı bulunduğunda erişim daralır. Bu durumda savunma, dosyanın tamamına değil, tedbir kararlarına dayanak yapılan bilgilere odaklanarak kurulur. Kısıtlamanın kapsamı ve süresi not edilmeli, kaldırılması için yapılan talepler tarihiyle kaydedilmelidir. Mağdur tarafında ise dosyaya sunulan delillerin karşı tarafça görülebilir hâle gelmesinin zamanlaması ayrı bir strateji sorunudur.
Delil Taleplerinin Zamanlaması
- Kaybolma ihtimali yüksek deliller için talep gecikmeden yazılı olarak sunulur.
- Kamera kayıtları, iletişim kayıtları ve dijital veriler bakımından saklama sürelerinin sınırlı olduğu varsayılır.
- Bilirkişi incelemesi gerekiyorsa inceleme konusu soru cümlesi hâlinde yazılır.
- Sunulan her dilekçenin havale kaydı saklanır ve cevapsız kalanlar için hatırlatma yapılır.
Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararına Karşı Plan
Takipsizlik kararı ihtimali baştan hesaba katılmalıdır. İtiraz için öngörülen süre kısa işlediğinden, karar beklenirken itiraz taslağının hazırlanması yerinde olur. İtiraz metninde genel değerlendirme yerine, toplanmamış delilin adı ve dinlenmemiş kişinin sıfatı somut biçimde gösterilmelidir. 5275 sayılı Kanun kapsamındaki infaz sonuçlarının, ileride verilecek hükmün türüne göre değişeceği de planlamada göz önünde tutulmalıdır.
Genel Uyarı
Yukarıdaki başlıklar genel usul bilgisidir; her dosyanın isnat konusu fiili, delil durumu ve tarafların konumu farklı bir yol gerektirir. Ceza soruşturmasında ilk beyan çoğu zaman en kalıcı belge olduğundan, ifadeye gitmeden önce hukuki destek almak belirleyici olabilir.