Kovuşturma evresinde süre tek bir takvimle işlemez. Duruşma gündemi, ara kararlar ve hüküm sonrası kanun yolu süreleri aynı dosyada birbirinden bağımsız akar. Bu üç saatin farklı zamanlarda çalışması, dosyayı takip eden tarafın en sık düştüğü tuzaktır: bir ara karara başvuru süresi dolarken, hükme karşı süre henüz başlamamış olabilir.
Aynı Dosyada İşleyen Üç Ayrı Takvim
Birincisi, duruşma sırasında verilen ve niteliği gereği ayrıca başvuruya açık olan ara kararların takvimidir. İkincisi, hükmün açıklanmasıyla başlayan kanun yolu takvimidir. Üçüncüsü ise hüküm kesinleştikten sonra 5275 sayılı Kanun kapsamındaki infaz işlemlerine karşı işleyen takvimdir. Bu üçü tek bir kontrol listesinde toplanmadığında taraf kendini yalnızca bir sonraki duruşma gününe göre konumlandırır ve aradaki süreleri fark etmez.
Sürenin Başlangıcı: Yüze Karşı Karar ve Tebligat Ayrımı
CMK sistematiğinde kararın yüze karşı verilmiş olması ile yoklukta verilip tebliğ edilmesi, sürenin başlangıcını değiştirir. Yüze karşı verilen kararlarda süre öğrenme anıyla işlemeye başlar; duruşmada hazır bulunmayan taraf bakımından ise tebligatın usulüne uygunluğu belirleyicidir. Hak düşürücü sonuç doğuran hataların çoğu tam bu noktada, yani tebliğ tarihinin yanlış varsayılmasında ortaya çıkar. Tebligat parçasındaki tarih ile UYAP kaydındaki tarih ayrı ayrı not edilmeli, ikisi çelişiyorsa süre daha erken tarihe göre hesaplanmalıdır.
Doğru Kanun Yolunu Seçmek
Aynı dosyada itiraz, istinaf ve temyiz farklı kararlar için öngörülmüştür. Bir ara karara istinaf başvurusu yapmak ya da hükme itiraz yolunu denemek, süre içinde başvurulmuş olsa bile başvurunun reddine yol açabilir; bu arada gerçek süre de tükenir. Uygulamada güvenli yöntem şudur:
- Kararın türünü (ara karar mı, hüküm mü) önce yazılı olarak tespit etmek
- Kararın sonuç kısmındaki kanun yolu bildirimini esas almak, ancak yanlış bildirim ihtimalini de değerlendirmek
- Tereddüt hâlinde başvuruyu kararı veren mahkemeye vermek, mercii yönünden nitelendirmeyi mahkemeye bırakmak
Süre Kaçırıldığında Elde Kalan İmkânlar
Süre geçtiğinde ilk bakılacak nokta, gecikmenin tarafın elinde olmayan bir nedenden kaynaklanıp kaynaklanmadığıdır. CMK, kusuru olmaksızın süreyi kaçıran taraf için eski hâle getirme kurumunu düzenler. Bu talep, engelin ortadan kalkmasından sonra kısa bir süre içinde ve asıl başvuru dilekçesiyle birlikte sunulmalıdır. Ayrıca gecikmenin nedeni somut belgeyle (sağlık raporu, tebligatın usulsüzlüğünü gösteren kayıt, ceza infaz kurumu evrakı) ortaya konmalıdır; soyut beyan tek başına sonuç doğurmaz.
Dosyada Tutulması Gereken Asgari Kayıt
- Her karar için: tarih, öğrenme biçimi, tebliğ tarihi, son gün
- Başvurunun hangi kaleme/tarihte verildiğini gösteren havale kaydı
- Ceza infaz kurumundan verilen dilekçelerde kurum kayıt tarihi
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her dosyanın kendi seyri, sanığın statüsü ve verilen kararın türü sonucu değiştirebilir. Süre hesabı tartışmalıysa, son güne yaklaşmadan bir hukukçuya dosya üzerinden değerlendirme yaptırmak yerinde olur.