Soruşturma evresinde alınan kararların çoğu, kısa ve kesin sürelere bağlı itiraz yollarıyla denetlenir. CMK, TCK ve 5275 sayılı Kanunun uygulama alanına giren bu aşamada, hangi merciin yetkili olduğu ile hangi mahkemenin görevli olacağı ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Aşağıdaki notlar, soruşturma dosyasında süre kaybı doğuran tipik durumları azaltmaya yöneliktir.
Görev ve Yetki Ayrımının Pratik Sonucu
Görev, isnat edilen fiilin niteliğine ve öngörülen cezanın ağırlığına göre belirlenir; yetki ise kural olarak suçun işlendiği yere bağlanır. Soruşturma evresinde koruma tedbirlerine ilişkin kararları veren hakimlik ile iddianame kabul edildikten sonra yargılamayı yapacak mahkeme farklıdır. Bu ayrımın gözden kaçırılması, itirazın yanlış mercie sunulmasına ve süre içinde yapılmış sayılmamasına yol açabilir. İsnadın nitelendirilmesi soruşturma sırasında değişebileceğinden, görevli mahkeme değerlendirmesi dosya boyunca güncellenmelidir.
Soruşturma Dosyasında Zaman Baskısı Yaratan Kararlar
- Gözaltı ve tutuklama tedbirlerine karşı yapılacak itirazlar
- Arama, el koyma ve teknik tedbir kararlarına yönelik başvurular
- Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı itiraz
- Dosyaya erişim kısıtlaması kararının kaldırılması talebi
- Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresinin başlangıcının belirlenmesi
Süre Hesabında Başlangıç Noktasını Belirlemek
Ceza usulünde sürelerin çoğu tebliğ ya da öğrenme tarihinden işlemeye başlar. Müdafi bulunan dosyalarda tebligatın kime yapıldığı, şüphelinin adres değişikliğini bildirip bildirmediği ve elektronik tebligatın açılma tarihi bu hesabı doğrudan etkiler. Şikâyete bağlı suçlarda ise sürenin, failin ve fiilin öğrenilmesiyle işlemeye başladığı; dava zamanaşımının bunlardan bağımsız işlediği gözden kaçırılmamalıdır. Zamanaşımı dolduğunda ise dosyanın esası hiç incelenmeden sonuçlanır.
Beyan ve Delil Stratejisinin Erken Kurulması
- İfade öncesinde dosya kapsamının, kısıtlama kararı varsa sınırlarının öğrenilmesi
- Lehe delillerin toplanması talebinin soruşturma aşamasında yazılı olarak sunulması
- Dijital materyal incelemesinde imaj alma ve kopya talebinin zamanında iletilmesi
- Tanık beyanlarının çelişkilerinin karşılaştırmalı bir tabloda tutulması
- Uzlaştırma kapsamına giren suçlarda bu yolun sonuçlarının önceden değerlendirilmesi
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir ve hiçbir dosyada tek başına yol gösterici sayılmamalıdır. Özgürlüğü kısıtlayan tedbirlerin söz konusu olduğu soruşturmalarda savunmanın en erken aşamada bir müdafi ile kurulması belirleyici olur.