Ceza dosyalarında görev meselesi çoğu zaman iddianame sonrasında tartışılır; oysa soruşturmanın hangi suç nitelendirmesiyle yürütüldüğü, dosyanın hangi mahkemeye gideceğini ve savunmanın hangi araçlara sahip olacağını baştan belirler. CMK ve TCK ile infaz aşamasında 5275 sayılı Kanunun kurduğu çerçevede, erken yapılan nitelendirme itirazı sonradan yapılandan daha etkilidir.
Nitelendirme Neden Görev Sorusudur
Aynı olay, sevk maddesine göre asliye ceza ya da ağır ceza mahkemesinin görev alanına girebilir. Nitelendirme aynı zamanda koruma tedbirlerinin kapsamını, tutukluluk tartışmasını ve uzlaştırma yolunun açık olup olmadığını etkiler. Bu nedenle savunmanın ilk işi, isnadın hangi maddeye dayandığını ve dosyadaki delillerin bu maddeyi karşılayıp karşılamadığını yazılı olarak ortaya koymaktır.
Soruşturma Boyunca İzlenecek Basamaklar
- Dosya kısıtlama kararı varsa kapsamının ve süresinin öğrenilmesi
- İfade öncesinde isnadın ve delil listesinin talep edilmesi
- Toplanmasını istediğiniz delillerin dilekçeyle savcılıktan istenmesi
- Koruma tedbirlerine karşı itiraz sürelerinin takvime işlenmesi
- Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda bu yolun bilinçli değerlendirilmesi
Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar
Şikâyetçi bakımından bu karar, dosyanın kapandığı andır ve itiraz süresi tebliğden itibaren on beş gündür. İtiraz, kararı veren savcılık aracılığıyla sulh ceza hâkimliğine yapılır. Bu kısa süre nedeniyle tebligatın gecikmesi ya da eski adrese çıkması, dosyanın esasa hiç girilmeden kesinleşmesine yol açar; adres beyanının güncel tutulması bu yüzden usuli bir zorunluluktur.
İddianamenin Kabulü ve Görevsizlik
İddianame kabul edildiğinde kovuşturma başlar; mahkeme kanunda öngörülen süre içinde iddianameyi iade edebilir. Kovuşturma sırasında suçun niteliğinin değiştiği anlaşılırsa mahkeme görevsizlik kararı verir ve dosya yetkili mahkemeye gönderilir. Bu geçiş dosyaya zaman kaybettirse de, savunma bakımından delillerin yeniden tartışılabileceği bir aşama yaratır.
Tebligat ve Yokluğunda İşlem Riski
Sanığın bildirdiği adresin güncel olmaması, duruşma gününden haberdar olunmaması ve yokluğunda işlem yapılması sonucunu doğurur. Karar aşamasında ise istinaf ve temyiz süreleri tebliğe bağlı işlediğinden, gecikmeli tebligat kanun yolunun tümüyle kapanmasına yol açabilir. Tebligat parçasının şerhi, süre tartışmasında ilk incelenecek belgedir.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; isnadın türü, delil durumu ve dosyanın aşaması stratejiyi değiştireceğinden, ceza dosyalarında erken aşamada savunma desteği alınması önemlidir.