Soruşturma aşaması, ceza dosyasının bütün kaderini belirleyen ama en az görünen aşamadır. Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı yapılacak itirazda, yeni bir hikâye anlatmak değil, toplanmamış delili somut olarak göstermek sonucu değiştirir. Aşağıdaki çerçeve, CMK, TCK ve 5275 sayılı Kanun ekseninde ilerleyen dosyalarda itiraz metninin delil omurgasını ve bildirimin geç ulaşması hâlinde izlenecek yolu ele alır.
Dosyadaki Delilin Kaynağını Ayırt Etmek
Soruşturma evrakı genellikle üç kaynaktan beslenir: beyan (şikâyetçi, şüpheli, tanık), kayıt (kamera, iletişim, banka, sistem logu) ve rapor (adli tıp, bilirkişi, olay yeri). İtiraz yazılmadan önce her delil bu üç kategoriye ayrılıp hangisinin dosyada bulunduğu, hangisinin talep edildiği hâlde gelmediği, hangisinin hiç istenmediği tablo hâlinde çıkarılmalıdır. Kararın gerekçesi çoğunlukla bu tablonun boş kalan hücrelerine dayanır.
Kararın Tebliği ve Sürenin İşleyişi
Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz, kararın tebliğinden itibaren kanunda öngörülen süre içinde ve sulh ceza hâkimliğine yapılır. Uygulamada sık karşılaşılan sorun, kararın eski adrese çıkarılması, vekil varken müvekkile tebliğ edilmesi veya tebligatın muhataba ulaşmadan iade edilmesidir. Böyle bir durumda tebliğ evrakının fotokopisi dosyadan istenmeli; şerhler, tarihler ve teslim alan kişinin sıfatı incelenmelidir. Usulsüz tebliğ iddiası ileri sürülüyorsa, kararın fiilen ne zaman öğrenildiği de ayrıca ve tutarlı biçimde ortaya konmalıdır.
Eksik Soruşturma İddiasını Somutlaştırmak
- Toplanmayan her delil için ne olduğu, kimde bulunduğu ve nasıl elde edileceği tek tek yazılır.
- Delilin kaybolma ihtimali varsa (kamera kaydı, sistem kaydı gibi) aciliyet gerekçesi belirtilir.
- Dinlenmeyen tanıklar için, tanığın hangi olguyu göreceği açıkça ifade edilir.
- Rapor talep ediliyorsa, rapora hangi sorunun sorulmasını istediğiniz yazılır.
- Her talep, kararın ilgili gerekçe cümlesiyle karşılıklı eşleştirilir.
İtiraz Metninin Dili
İtiraz dilekçesinde duygusal anlatım yerine olgu-kaynak eşleşmesi tercih edilmelidir. "İddia gerçek dışıdır" cümlesi tek başına hiçbir şey ifade etmezken, "belirtilen saatte başvurucunun başka ilde bulunduğu, ekte sunulan konaklama ve geçiş kayıtlarıyla görülmektedir" cümlesi doğrudan bir denetim noktası yaratır. Aynı şekilde, suç vasfına yönelik itirazlar ile delil eksikliğine yönelik itirazlar ayrı başlıklarda tutulduğunda inceleme kolaylaşır.
Yukarıdakiler genel bilgilendirme amacı taşır; ceza soruşturmalarında her dosyanın delil durumu ve süre hesabı kendine özgüdür. Adım atmadan önce evrakın tamamı üzerinden değerlendirme yapılması önerilir.