Bir ceza dosyasının seyri çoğu zaman iddianame düzenlenmeden önce, yani soruşturma evresinde belirlenir. Delilin hangi kararla toplandığı, nasıl kayıt altına alındığı ve tutanağa ne şekilde geçirildiği; kovuşturmada tartışılacak ispat zeminini baştan kurar. Bu rehber, CMK ve TCK ekseninde soruşturma evresindeki ispat çalışmasını, usule aykırı işlem riskini merkeze alarak ele alır.
Soruşturmada İspatın Kendine Özgü Mantığı
Soruşturma evresinin amacı mahkûmiyet veya beraat üretmek değil, kamu davası açılmasını gerektirecek yeterli şüphenin bulunup bulunmadığını ortaya koymaktır. Bu nedenle savunma tarafında çalışma, delili içerik yönünden çürütmeden önce delilin hukuka uygun biçimde doğup doğmadığını göstermeye odaklanır. Hukuka aykırı yöntemle elde edilen delilin hükme esas alınamaması, savunmanın en erken kullanabileceği araçtır.
Usule Aykırı İşlemin İzini Sürmek
- Yakalama ve gözaltı tutanaklarında saat, yer ve bildirim kayıtlarının kendi içinde tutarlı olup olmadığı
- İfade alınırken müdafi hakkının hatırlatıldığının tutanağa açıkça geçirilip geçirilmediği
- Arama kararının kapsamı ile fiilen aranan yer ve eşya arasındaki uyum
- Dijital materyalin imajı alınmadan incelenmesi veya karşılaştırma değerinin kayda geçirilmemesi
- Bilirkişi görevlendirmesinin, raporun konusuyla örtüşmeyen bir uzmanlık alanına yapılması
Şüpheli Lehine Delil Toplatma Talebi
Soruşturmada yalnızca aleyhe delillerin toplanması beklenmez; lehe delillerin de araştırılması gerekir. Ancak uygulamada bu talep sözlü olarak dile getirildiğinde kayıt altına girmez. Kamera kaydı, sinyal bilgisi, banka hareketi veya iş yeri giriş çıkış kaydı gibi zamanla silinme ihtimali olan deliller için talebin yazılı ve tarihli biçimde dosyaya sunulması, hem delilin korunmasını sağlar hem de sonradan eksik soruşturma iddiasının dayanağını oluşturur.
Kısıtlama Kararı Varken Savunma Kurmak
Dosyaya erişimin sınırlandığı durumlarda savunma, sadece tutuklama sorgusunda öğrenilen bilgilerle hareket etmek zorunda kalabilir. Böyle bir aşamada yapılabilecek en isabetli iş, öğrenilen her somut isnadı tarih ve olay bazında ayrı ayrı not etmek ve kısıtlamanın kalkmasıyla birlikte bu notları dosya içeriğiyle karşılaştırmaktır. İsnadın zaman içinde değişmesi, çoğu kez tutarsızlığın ilk işaretidir.
Karar Öncesi ve Sonrası Yol Ayrımı
Soruşturma sonunda verilecek karar iki yönlüdür. Kovuşturmaya yer olmadığı kararı çıkması hâlinde mağdur tarafın itiraz yolu, iddianame düzenlenmesi hâlinde ise sanık tarafın iade talebi gündeme gelir. Her iki ihtimalde de itiraz süresi tebliğ tarihine bağlı olduğundan, tebligat evrakının zarfıyla birlikte saklanması gerekir. İtiraz dilekçesinin, kararın gerekçesindeki eksik araştırma noktalarını tek tek karşılayacak biçimde yazılması, genel nitelikli itirazlara göre daha işlevseldir.
Burada aktarılanlar genel nitelikli bilgilendirmedir; her soruşturma dosyasının isnat, delil ve süre yapısı farklıdır. Somut dosyanız bakımından adım atmadan önce dosya içeriğini görecek bir avukatla değerlendirme yapılması yerinde olur.