Ceza dosyalarında kaderi belirleyen aşama çoğu zaman duruşma salonu değil, soruşturmadır. CMK bu aşamada hem şüpheliye hem mağdura çeşitli itiraz imkânları tanır; ancak bu imkânların her biri kısa sürelere ve belirli mercilere bağlıdır. Aşağıda soruşturma aşamasındaki başlıca itiraz yolları ve uzlaştırma tercihinin nasıl değerlendirilmesi gerektiği anlatılmaktadır.
Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz
Şikâyetçi bakımından en sık karşılaşılan karar, kovuşturmaya yer olmadığına dair karardır. Bu karara karşı itiraz, sulh ceza hakimliğine yapılır ve karar tebliğinden itibaren işleyen süre içinde yapılmalıdır. İtiraz dilekçesinde yapılan en büyük hata, şikâyet dilekçesinin tekrarlanmasıdır. Etkili bir itiraz şu üç unsuru içerir: hangi delilin toplanmadığı, bu delilin nerede bulunduğu ve toplanması hâlinde hangi sonucu değiştireceği.
Koruma tedbirlerine karşı başvuru
Şüpheli bakımından ise itirazın konusu genellikle koruma tedbirleridir:
- Tutuklama kararına itiraz ve tahliye talebi; adli kontrol alternatifinin somut gerekçelerle önerilmesi.
- Adli kontrol yükümlülüklerinin (yurt dışı yasağı, imza) kaldırılması veya hafifletilmesi talebi.
- El koyma ve hesap blokesi kararlarına itiraz; el konulan malvarlığının suçla bağlantısının tartışılması.
- Yakalama veya arama işlemlerinin hukuka aykırılığına ilişkin beyanların tutanağa geçirilmesi.
Dosya kısıtlama kararı varsa ne yapılır?
Soruşturmanın gizliliği kapsamında dosyaya erişimin kısıtlandığı hâllerde savunma, elindeki bilgiyle hareket etmek zorunda kalır. Böyle bir durumda ifade tutanakları, ele geçen belgelerin listesi ve sorulan sorular üzerinden dosyanın içeriği hakkında çıkarım yapılır. Kısıtlama kararına karşı da itiraz yolu bulunduğundan, savunmanın ilk işlerinden biri bu kararın kapsamını ve süresini öğrenmek olmalıdır.
Uzlaştırma teklifi geldiğinde
Bazı suç tipleri uzlaştırmaya tabidir ve dosya bu aşamada uzlaştırmacıya gönderilir. Uzlaşma, yargılamanın yükünden kurtulmayı sağlar; ancak kabul kararı verilmeden önce iki husus netleştirilmelidir. Birincisi, teklif edilen edimin (ödeme, özür, onarım) yerine getirilmemesi hâlinde sürecin nasıl devam edeceğidir. İkincisi, uzlaşmanın hukuk davası bakımından doğuracağı sonuçlardır; tazminat hakkından kapsamlı bir feragat içeren metinler sonradan geri alınamaz. Suç uzlaştırma kapsamında değilse, bu yönde yapılan görüşmelerin dosyaya etkisi sınırlı kalır.
İddianame öncesi son kontrol
Soruşturma tamamlanmadan önce yapılacak delil taleplerinin yazılı olarak dosyaya sunulması, ilerideki aşamalarda "talep edildi ancak karşılanmadı" savunmasını mümkün kılar. Kamera kayıtları, HTS kayıtları ve dijital materyallerin saklama süreleri sınırlı olduğundan, bu taleplerin gecikmesi çoğu zaman telafisi olmayan delil kaybına dönüşür. İnfaz aşamasına ilişkin 5275 sayılı Kanun hükümleri ise ancak hüküm kesinleştikten sonra devreye girer; soruşturma aşamasındaki stratejinin bu aşamayla karıştırılmaması gerekir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; her ceza dosyası kendi delil durumu ve isnat edilen suçun niteliğine göre değerlendirilir. Soruşturma aşamasında verilecek beyanlar geri alınamadığından, ifade öncesinde müdafi desteği alınması önemlidir.