İş ilişkisi sona erdiğinde işçinin karşısına iki farklı takvim çıkar: kısa ve hak düşürücü nitelikteki fesih itirazı süresi ile alacak talepleri için işleyen daha uzun zamanaşımı süreleri. 4857 sayılı İş Kanunu, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, sosyal güvenlik yönüyle 5510 ve iş sağlığı güvenliği yönüyle 6331 sayılı Kanun bu takvimin farklı halkalarını düzenler. Bu rehber, sürelerin ayrıştırılmasına ve ispat yükünün dağılımına odaklanır.
Bir aylık süre hangi talepte kritiktir?
Feshin geçersizliği ve işe iade talebi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmasını gerektirir. Bu süre kaçırıldığında işe iade talebi tümüyle düşer; kıdem, ihbar ve diğer alacaklar için zamanaşımı sürmeye devam etse de, işe iadeye bağlı haklar geri kazanılamaz. Bu nedenle fesih yazısının eline geçtiği gün not edilmeli, tebliğ yapılmamışsa fiilî öğrenme tarihi belgelenmelidir.
İspat yükü nasıl dağılır?
- Ücretin ödendiğini, izinlerin kullandırıldığını ve feshin geçerli sebebe dayandığını kural olarak işveren gösterir.
- Fazla mesai, hafta tatili ve genel tatil çalışmasının varlığını kural olarak işçi ortaya koyar.
- Ücretin gerçek miktarı bordroda görünenden yüksekse, bu iddianın ispatı iddia edene düşer.
Delil dosyasında ne olmalı?
- İşe giriş ve çıkış bildirgeleri, hizmet dökümü, işten ayrılış kodu.
- Banka hesap hareketleri: ücretin ne kadarının bankadan, ne kadarının elden ödendiğini gösterir.
- Giriş-çıkış kayıtları, vardiya çizelgeleri, kurumsal yazışmalar ve görev listeleri.
- Tanık listesi: aynı dönemde birlikte çalışılan, ideal olarak husumetli olmayan kişiler.
- İş kazası veya meslek hastalığı iddiası varsa kaza tutanağı, sağlık raporları ve eğitim kayıtları.
Arabuluculuk aşamasında yapılan hatalar
Arabuluculuk tutanağı, üzerinde anlaşılan konular bakımından bağlayıcıdır. Alacak kalemleri tek tek yazılmadan "tüm işçilik alacakları" ifadesiyle imzalanan anlaşma tutanağı, sonradan fark edilen fazla mesai ya da ihbar alacağının talep edilmesini fiilen imkânsız hâle getirebilir. Rakam üzerinde anlaşılırken hangi kalemin karşılığı olduğu ve hangi taleplerin saklı tutulduğu açıkça yazılmalıdır.
Anlaşmak mı, davaya gitmek mi?
Teklif edilen tutar, kabaca hesaplanmış brüt alacakla değil; ispat gücü, tanık durumu ve yargılama süresi hesaba katılarak karşılaştırılmalıdır. Kayıtları güçlü, bordrosu gerçeği yansıtan bir dosyada erken anlaşma çoğu zaman düşük kalır; buna karşılık ispatı büyük ölçüde tanık beyanına dayanan dosyalarda makul bir anlaşma tercih edilebilir olabilir.
Her iş ilişkisinin belgeleri ve fesih sebebi farklıdır; bu metin genel bir çerçeve sunar. Arabuluculuk görüşmesine katılmadan önce alacak hesabınızı bir hukukçuyla birlikte çıkarmanız önemlidir.