Kıdem, ihbar, fazla çalışma ve yıllık izin gibi işçilik alacakları için dava açılmadan önce 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Bu aşama çoğu zaman bir formalite gibi görülür; oysa burada tutulan tutanak ve yapılan beyanlar, sonraki yargılamanın çerçevesini belirler.
Başvuru Öncesi Yapılması Gereken Hesap
Arabuluculuk masasına oturmadan önce alacak kalemlerinin ham bir hesabı çıkarılmalıdır. 4857 sayılı İş Kanunu kapsamındaki kıdem ve ihbar hesabında giydirilmiş ücretin doğru belirlenmesi, fazla çalışmada ise haftalık çalışma düzeninin ortaya konması gerekir. Rakamsız gidilen görüşmede işverenin teklifi kıyaslanacak bir ölçüt bulunmadan kabul edilir ve sonradan geri dönülemez.
Delil Toplama Aşaması
- Hizmet dökümü ve prim gün sayısını gösteren SGK kayıtları
- Ücret bordroları, banka hesabına yatan ödemelerin ekstresi
- İşe giriş ve çıkış bildirgeleri ile çıkış kodu
- Puantaj, giriş-çıkış turnike kayıtları, vardiya çizelgeleri
- Fesih yazısı, savunma istem yazısı ve buna verilen cevap
- İş sağlığı ve güvenliği kapsamında 6331 sayılı Kanun uyarınca tutulmuş eğitim ve tutanak kayıtları
- Tanık olabilecek çalışma arkadaşlarının çalışma dönemleri
Tutanağın Yazımındaki Ayrıntılar
Anlaşma sağlanamadığında düzenlenen son tutanakta, uyuşmazlığın konusu olan alacak kalemlerinin eksiksiz yazılması önemlidir. Tutanakta yer almayan bir talep bakımından dava şartının yerine getirilmediği ileri sürülebilir. Anlaşma hâlinde ise ibra kapsamının ne olduğu açıkça belirlenmeli; hangi alacakların kapsandığı, hangilerinin saklı tutulduğu tereddüde yer bırakmayacak biçimde yazılmalıdır.
Tebligat Gecikmesi ve Kaçırılan Görüşme
Arabulucunun yaptığı davet, taraflara ulaşamadığında süreç geçerli biçimde ilerler ve katılmayan taraf yargılama gideri bakımından olumsuz sonuçla karşılaşabilir. Adresini güncellemeyen ya da telefonuna ulaşılamayan işçi, kendisi başvurmuş olsa dahi sürecin sonuçlandığını geç öğrenir. Daha kritik olanı, anlaşmama tutanağının düzenlendiği tarihten sonra dava için tanınan sürenin işlemeye başlamasıdır. Feshe itiraz gibi kısa süreli taleplerde bu gecikme doğrudan hak kaybına dönüşür. Bu nedenle başvuru formundaki iletişim bilgileri kişisel olarak kontrol edilmeli, tutanağın bir örneği görüşme günü teslim alınmalıdır.
Görüşme Masasında Değerlendirme Ölçütleri
- Teklif edilen tutar, hesaplanan alacağın hangi oranına karşılık geliyor?
- İspat gücü zayıf olan kalemler hangileri; fazla çalışma tanıkla mı desteklenecek?
- Ödemenin peşin mi taksitli mi yapılacağı ve teminat var mı?
- İş kazası veya meslek hastalığı iddiası varsa 5510 sayılı Kanun kapsamındaki haklar saklı tutuldu mu?
- Anlaşma metni icra edilebilirlik bakımından uygun düzenlendi mi?
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir. Her iş ilişkisinin süresi, ücret yapısı ve fesih biçimi farklı sonuç doğurduğundan, arabuluculuk öncesinde hesap ve delil hazırlığının bir hukukçuyla yapılması önerilir.