İşçilik alacakları içinde ispat bakımından en tartışmalı kalem fazla mesaidir. Çalışmanın yapıldığı çoğu zaman taraflar arasında ihtilafsız olsa da, süresi ve karşılığının ödenip ödenmediği belgeye dayandırılamadığında talep büyük ölçüde daralır. Bu rehber, 4857 ve 7036 ile 5510 ve 6331 çerçevesinde fazla mesai talebinin süre ve usul planını ele alır.
İspat Yükü Nasıl Dağılır?
Fazla çalışma yapıldığı iddiasını kural olarak işçi ortaya koyar; buna karşılık ücretinin ödendiğini ispat yükü işverendedir. İşyerinde giriş çıkış kayıt sistemi, puantaj cetveli veya vardiya çizelgesi bulunuyorsa bu kayıtların dosyaya getirtilmesi talep edilmelidir. Kayıt tutulmayan işyerlerinde tanık beyanı öne çıkar; ancak tanığın çalıştığı dönem ile talep edilen dönemin örtüşmesi gerekir.
Bordro İmzası Dosyayı Nasıl Değiştirir?
İmzalı ücret bordrosunda fazla mesai tahakkuku yer alıyor ve işçi ihtirazi kayıt koymadan imzalamışsa, o döneme ilişkin talebin ancak yazılı delille aksinin gösterilmesi gündeme gelir. Bu nedenle çalışma süresince alınan bordroların saklanması ve ihtirazi kaydın yazılı biçimde konulması önem taşır. Aksi hâlde tanık anlatımı güçlü olsa dahi ilgili dönem dışarıda kalabilir.
Arabuluculuktan Davaya Süre Zinciri
İşçilik alacaklarında arabuluculuk dava şartıdır ve süreç şu sırayla ilerler:
- Fesih veya alacağın muaccel hâle geldiği tarihin belirlenmesi
- Arabuluculuk başvurusu ve toplantı süreci
- Anlaşmama hâlinde son tutanağın alınması
- Tutanak tarihinden itibaren işleyen dava açma süresine uyulması
Ücret niteliğindeki alacaklarda beş yıllık zamanaşımı da ayrıca izlenmelidir; geçmişe dönük talep bu sınırla çerçevelenir.
Kayıtların Toplanma Sırası
Dosyada en sık görülen delil eksikliği, çalışmanın fiilî süresini gösteren verilerin işten ayrıldıktan sonra toplanmaya çalışılmasıdır. Servis kayıtları, kurumsal e-posta yazışmalarının gönderim saatleri, güvenlik giriş çıkış kayıtları ve mesai talimatı içeren mesajlar iş ilişkisi sürerken saklanmalıdır. Sosyal güvenlik kayıtları ve iş sağlığı belgeleri ise çalışma düzenini destekleyici nitelikte kullanılabilir.
Sonuç
Fazla mesai talebinde belirleyici olan, iddianın kapsamı değil, hangi döneme ait hangi belgenin sunulabildiğidir. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; işyerinin kayıt düzeni, sözleşmenin içeriği ve fesih biçimi hesabı doğrudan etkilediğinden, talebinizi somutlaştırmadan önce hukuki değerlendirme almanız yerinde olur.