İşyerinde sistematik baskı iddiaları, işçilik alacağı dosyalarından farklı bir ispat mantığı taşır. Tek bir olay değil, süreklilik arz eden bir davranış örüntüsü gösterilmelidir. Bu rehber 4857, 7036, 5510 ve 6331 çerçevesinde zorunlu arabuluculuk kapısını ve delil biriktirme düzenini ele alır.
Mobbing İddiasının Üç Ayağı
- Süreklilik: davranışın belirli bir zaman dilimine yayılması
- Sistematiklik: tek tek masum görünen davranışların birbirini tamamlaması
- Yıpratma amacı veya sonucu: işçinin çalışma koşullarının ağırlaştırılması, itibarının zedelenmesi
Bu üç ayağın gösterilebilmesi için delillerin tarih sırasıyla dizilmesi gerekir. Dağınık sunulan bir yazışma yığını, örüntüyü değil münferit olayları gösterir ve iddiayı zayıflatır.
Zorunlu Arabuluculuk Kapısı
İşçi ile işveren arasındaki alacak ve işe iade uyuşmazlıklarında arabulucuya başvurmak dava şartıdır; başvurulmadan açılan dava esasa girilmeden usulden reddedilir. İşe iade talebinde ayrıca fesih bildiriminden itibaren işleyen kısa başvuru süresi vardır ve bu süre kaçırıldığında talep tümüyle düşer. Arabuluculuk son tutanağının aslı veya onaylı örneği dava dilekçesine eklenmelidir.
Delil Biriktirme Düzeni
- Olay günlüğü: tarih, saat, yer, tanık ve olayın kısa anlatımı tek tabloda tutulur.
- Kurumsal yazışmalar: görev değişikliği, yer değiştirme, savunma istem yazıları sırayla arşivlenir.
- Sağlık kayıtları: başvuru tarihleri ve raporlar, olay tarihleriyle eşleştirilir.
- Tanık listesi: hâlen çalışan ve işten ayrılmış kişiler ayrı ayrı belirlenir.
- Kurum içi şikâyet başvuruları ve idari makamlara yapılan bildirimler kayıt altına alınır.
Delil Eksikliğinin Yarattığı Zorluk
Mobbing dosyalarında en sık görülen sorun, işçinin bütün kayıtlarını işyeri bilgisayarında veya kurumsal hesabında bırakarak ayrılmasıdır. İş ilişkisi bittiğinde bu kayıtlara erişim kalmaz. İkinci sorun, tanıkların hâlen aynı işyerinde çalışıyor olması nedeniyle beyandan kaçınmasıdır; bu nedenle yazılı ve tarihli belgeler tanık beyanından daha güvenilir bir omurga oluşturur. Ayrıca 6331 kapsamındaki iş sağlığı ve güvenliği kayıtları, çalışma koşullarının değiştirildiğini göstermek bakımından çoğu zaman gözden kaçan bir kaynaktır.
Sıralama Önerisi
Fesih düşünülüyorsa, önce delil dosyası tamamlanmalı, sonra hukuki adım atılmalıdır. Haklı nedenle fesih ile istifa arasındaki farkın belgeye dayandırılması, sonraki alacak taleplerinin tamamını etkiler.
Bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir; işyerinin yapısı, fesih biçimi ve toplanabilen kayıtlar sonucu değiştirebilir. Arabuluculuk başvurusu yapmadan önce dosyanızı bir hukukçuyla birlikte değerlendirmeniz önerilir.