İşçilik alacağı dosyalarında hüküm altına alınan tutarı belirleyen iki değişken vardır: giydirilmiş ücret ve kabul edilen çalışma süresi. Bu iki başlıkta kayıtlarla gerçek durum çeliştiğinde, tartışma tamamen ispat alanına kayar. 4857 sayılı Kanun çerçevesindeki taleplerin sonucu, çoğu zaman fesihten önce toplanan belgelerle şekillenir.
Arabuluculuk Aşaması Delil Toplamanın Başlangıcıdır
7036 sayılı Kanun kapsamında dava şartı olarak öngörülen arabuluculuk, çoğu kez sadece geçilmesi gereken bir aşama gibi görülür. Oysa bu aşamada karşı tarafın ortaya koyduğu ücret bilgisi, işe giriş ve çıkış tarihleri ve fesih gerekçesi, sonraki aşamada tutarlılık denetimine tabi tutulacak ilk beyandır. Toplantı tutanağına geçen sayısal veriler bu nedenle dikkatle okunmalıdır.
Giydirilmiş Ücretin Gösterilmesi
- Bordroların tamamı, imzalı ve ihtirazi kayıt içerip içermediği belirtilerek toplanır.
- Banka hesabına yatan tutarlarla bordro tutarları karşılaştırılır.
- Yol, yemek, ikramiye ve düzenli ödenen primler ayrı kalem olarak listelenir.
- Ayni yardımların aylık karşılığı hesaplanabilir biçimde ortaya konur.
- Aynı işyerindeki emsal ücret bilgisi, tanık anlatımıyla desteklenir.
Kayıtlarla Fiili Çalışmanın Çelişmesi
5510 sayılı Kanun kapsamındaki hizmet dökümü, sigortalı gösterilen süreyi ortaya koyar; fiilen çalışılan süreyi tek başına ispatlamaz. Sigortasız geçtiği ileri sürülen dönemler için işyeri kayıtları, giriş çıkış sistemleri, servis listeleri, vardiya çizelgeleri ve yazışmalar devreye girer. Fazla çalışma iddiasında ise sürekliliği gösteren düzenli kayıtlar, tek seferlik belgelerden daha güçlüdür. İş sağlığı ve güvenliği kapsamında 6331 sayılı Kanun uyarınca tutulan eğitim ve kontrol kayıtları da çalışma dönemini destekleyebilir.
Fesih Usulünün Hesaba Etkisi
Feshin kim tarafından ve hangi gerekçeyle yapıldığı, kıdem ve ihbar kalemlerinin akıbetini doğrudan belirler. Yazılı bildirim yapılmadan gerçekleştirilen fesihlerde, tarafların sonradan verdiği beyanlar çelişebilir. Bu nedenle fesih anına ait her kayıt (bildirim metni, tutanak, kamera kaydı talebi, tanık listesi) fesihten hemen sonra derlenmelidir. Sonradan toplanan belgelerin bir kısmına ulaşmak mümkün olmayabilir.
Usul Hatalarının Alacağı Eritmesi
- Zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin kalem bazında ayrı hesaplanmaması
- Talebin belirsiz alacak veya kısmi dava olarak kurgusunda yapılan hata
- İhtirazi kayıt konulmadan imzalanan ibra ve bordroların sonradan tartışılması
- Tanık listesinin süresinde bildirilmemesi
- Bilirkişi raporundaki ücret kabulüne süresinde itiraz edilmemesi
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Alacak kalemleri, işyerinin niteliği ve fesih biçimi dosyadan dosyaya değiştiğinden, arabuluculuk aşaması başlamadan önce belgelerin bir hukukçuyla birlikte gözden geçirilmesi yerinde olur.