Mobbing iddiası, iş hukuku uyuşmazlıkları içinde ispatı en zor olanlardan biridir; çünkü davranışların tek tek ele alındığında sıradan görünmesi bu olgunun doğasında vardır. Belirleyici olan tek bir olay değil, sistematik biçimde ve süreklilik göstererek tekrarlanan davranışların bütünüdür. Bu nedenle delil stratejisi de tek belge üzerine değil, zaman içine yayılmış bir kayıt zinciri üzerine kurulur.
Kronolojik Olay Günlüğü
İlk adım, tarih, saat, yer, davranış ve tanık bilgisini içeren bir kayıt tutmaktır. Bu günlük tek başına delil değildir; ancak diğer belgelerin hangi tarihe oturduğunu gösterdiği için dosyanın iskeletini oluşturur. Günlükteki her satırın karşısına, o olayı doğrulayan belge not edilmelidir:
- Görev yeri, unvan veya yetki değişikliğine ilişkin yazılar
- Savunma istem yazıları ve verilen cevaplar
- Kurumsal e-posta ve iç iletişim kayıtları
- Vardiya, izin ve puantaj kayıtlarındaki ani değişiklikler
- Sağlık kuruluşu başvuruları ve raporlar
- 6331 sayılı Kanun kapsamındaki iş sağlığı ve güvenliği kayıtları ile kuruma yapılan bildirimler
Delilin Hukuka Uygun Yolla Elde Edilmesi
Kayıt toplama çabası, başka bir hukuka aykırılık doğurmamalıdır. Başkalarının yazışmalarına izinsiz erişim veya kişisel verilerin izinsiz kopyalanması, hem delilin değerlendirilmesini tartışmalı hâle getirir hem de ayrı bir sorumluluk doğurabilir. Kendi hesabına gelen yazışmalar ile başkasının hesabından alınan içerik arasındaki fark bu noktada belirleyicidir.
Fesih Anının Doğru Kurgulanması
Mobbing nedeniyle haklı nedenle fesih hakkı kullanılacaksa, fesih bildirimi kanunun öngördüğü kısa hak düşürücü süre içinde ve gerekçesi açıkça yazılarak yapılmalıdır. Gerekçesiz veya istifa görünümlü bir ayrılık, sonradan kıdem tazminatı talebinin dayanağını zayıflatır. Bildirimin noter aracılığıyla yapılması, tebliğ tarihini tartışmasız hâle getirir.
Kıdem Hesabında Giydirilmiş Ücret
Tazminat hesabı çıplak ücret üzerinden değil, süreklilik arz eden yan menfaatlerin eklendiği giydirilmiş ücret üzerinden yapılır. Yol, yemek, düzenli ikramiye ve benzeri ödemelerin varlığı bordro, banka ödemesi ve işyeri uygulamasını gösteren belgelerle ortaya konmalıdır. 5510 sayılı Kanun kapsamındaki hizmet dökümü ise çalışma süresinin ve kazanç bildiriminin doğrulanmasında temel kaynaktır; bildirilen ücret ile fiilen ödenen ücret farklıysa bu husus ayrıca ispatlanmalıdır.
Arabuluculuk Aşamasındaki Usul Riski
7036 sayılı Kanun uyarınca işçi ve işveren uyuşmazlıklarının önemli bölümünde arabuluculuk dava şartıdır. Başvurunun eksik ya da hatalı tarafa karşı yapılması hâlinde dava şartı gerçekleşmiş sayılmaz ve dava usulden reddedilir. Asıl işveren ile alt işverenin birlikte sorumluluğunun söz konusu olduğu dosyalarda tüm ilgililerin başvuruda gösterilmesi, en sık atlanan ayrıntıdır.
Bu metin genel çerçeveyi aktarır. Çalışma ilişkinizin yapısı ve elinizdeki kayıtlar sonucu değiştirebileceğinden, fesih veya başvuru öncesinde profesyonel değerlendirme alınması yerinde olur.