İş sözleşmesi sona erdiğinde işçinin karşısına birbirinden bağımsız iki takvim çıkar: feshin geçersizliğine ilişkin çok kısa süreler ile ücret ve fazla mesai alacaklarına ilişkin zamanaşımı süreleri. 4857 sayılı İş Kanunu, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, 5510 sayılı Kanun ve iş sağlığı güvenliğine ilişkin 6331 sayılı Kanun bu iki takvimi farklı noktalardan besler.
Fesihten Sonraki İlk Takvim
İşe iade talebi, kanunda öngörülen kısa süre içinde arabulucuya başvurulmasını gerektirir; bu süre fesih bildiriminin tebliğinden itibaren işler ve hak düşürücü niteliktedir. Arabuluculuk anlaşmazlıkla sonuçlandığında dava için tanınan süre de son tutanağın düzenlenmesinden itibaren başlar. Bu iki adımdan herhangi biri kaçırıldığında, fesih ne kadar dayanaksız olursa olsun işe iade talebi esastan incelenmez. Alacak talepleri ise bu süreden bağımsız olarak zamanaşımına tabidir; işe iade süresi kaçmış olsa dahi kıdem, ihbar ve fazla mesai alacakları ayrıca istenebilir.
Fesih Dosyasında Toplanacaklar
- Fesih bildiriminin yazılı örneği, tebliğ tarihi ve gerekçesi.
- Savunma istem yazısı ve verilen savunma; usule aykırılık çoğu zaman burada ortaya çıkar.
- İşyerindeki çalışan sayısı ve işçinin kıdemine ilişkin veriler.
- Disiplin süreci yürütülmüşse tutanaklar ve kurul kararları.
- Aynı dönemde başka işçilerin durumu; eşit davranma tartışması buradan doğar.
Fazla Mesaiyi İspat Etmek
Fazla çalışma iddiası, uygulamada en çok delil eksikliği nedeniyle kaybedilen kalemdir. İşveren kayıtları imzalı bordro içeriyorsa ve bordroda fazla mesai tahakkuku görünüyorsa, iddianın yazılı belgeyle desteklenmesi beklenir. Bu nedenle şu kaynaklar önceden toplanmalıdır: giriş çıkış kayıtları, kartlı geçiş dökümleri, vardiya çizelgeleri, servis saatleri, kurumsal yazışmaların gönderim saatleri ve müşteri teslim kayıtları. Tanık beyanı hâlâ önemlidir; ancak tanığın aynı dönemde ve aynı birimde çalışmış olması gerekir. İhtirazi kayıt konulmadan imzalanan ödeme belgeleri, sonraki talebi sınırlayabilir.
Süreç Boyunca Gözden Kaçan Noktalar
- Sigorta kayıtlarındaki giriş çıkış tarihlerinin fiilî çalışmayla uyumsuz olması ve bunun hizmet tespiti gerektirmesi.
- İşe iade kararı kesinleştikten sonra işverene başvuru için tanınan sürenin kaçırılması; bu, kazanılmış sonucun boşa gitmesine yol açar.
- Alacak kalemlerinin tek bir toplam olarak istenmesi ve faiz türlerinin ayrıştırılmaması.
- İş kazası veya meslek hastalığı boyutu varsa bunun ayrı bir süreç gerektirdiğinin göz ardı edilmesi.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir; işyerinin yapısı, fesih gerekçesi ve kayıt düzeni sonucu değiştirebilir. Fesih bildirimini aldıysanız süre çok kısa olduğundan, ilk günlerde bir iş hukuku avukatına danışmanız yerinde olur.