İş kazası sonrası açılacak dosyalarda ilk kritik soru şudur: talep, zorunlu arabuluculuk kapsamında mı yoksa doğrudan dava açılabilecek nitelikte mi? Bu sorunun cevabı yanlış verildiğinde dosya ya usulden reddedilir ya da gereksiz bir arabuluculuk aşamasıyla aylar kaybedilir. Aşağıdaki rehber, iş kazası dosyasında uzlaşma mı dava mı sorusuna yapısal bir cevap üretmek için hazırlanmıştır.
Talebin Türü Yol Haritasını Belirler
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, işçi ve işveren arasındaki alacak ve tazminat talepleri ile işe iade istemleri bakımından arabuluculuğu dava şartı olarak öngörmüştür. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlara ilişkin rücu davaları bu dava şartının dışında bırakılmıştır. Yani yaralanma veya ölüm nedeniyle talep edilen tazminat için arabulucuya gitme zorunluluğu bulunmaz.
Sorun, aynı dosyada birden fazla talep bulunduğunda başlar. Kazadan sonra iş sözleşmesi de sona ermişse kıdem, ihbar ve fazla çalışma alacakları arabuluculuk şartına tabi olurken, bedensel zarara ilişkin tazminat kalemi bu şarta tabi değildir. Bu iki kümeyi tek dilekçede birleştirmek, arabuluculuk şartı aranan kalemler yönünden usulden ret riskini doğurur.
Uzlaşmanın Gerçekten Avantajlı Olduğu Haller
- Kusur oranı tartışmalı değilse ve işveren sigorta teminatı kapsamında ödeme yapmaya hazırsa
- Sürekli iş göremezlik oranı Kurum tarafından kesinleşmiş, hesap parametreleri netse
- İşçinin acil tedavi veya bakım gideri ihtiyacı, uzun yargılamayı taşıyamayacak durumdaysa
Uzlaşmadan Kaçınmayı Gerektiren Sinyaller
Kusur dağılımı henüz bilirkişi incelemesinden geçmemişse, işverenin 6331 sayılı Kanun kapsamındaki risk değerlendirmesi ve eğitim yükümlülüklerine dair kayıtlar dosyaya girmemişse, erken uzlaşma çoğu zaman gerçek zararın altında kalır. Aynı şekilde tedavi süreci devam eden ve maluliyeti kesinleşmemiş dosyalarda imzalanan geniş kapsamlı ibraname, sonradan ortaya çıkan zarar kalemlerini kapatabilir.
İmzalanacak Metnin Kapsamı
- Anlaşmanın hangi zarar kalemlerini kapsadığı tek tek yazılmalıdır.
- Manevi tazminat ile maddi tazminat ayrı ayrı gösterilmelidir.
- Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından bağlanan gelirin rücu edilebileceği ve bunun hesaplamaya etkisi not edilmelidir.
- İleride ortaya çıkabilecek sağlık giderleri yönünden saklı tutulan haklar açıkça belirtilmelidir.
Karar Anına Kadar Hazır Tutulacak Dosya
Kaza bildirimi, Kurum müfettiş raporu, iş yeri kaza tutanağı, tanık listesi, hastane kayıtları ve eğitim tutanakları birlikte tutulduğunda, uzlaşma masasına oturulduğunda pazarlık zemini çok daha güçlü olur. Bu belgeler toplanmadan verilen uzlaşma kararı, çoğu zaman bilgi eksikliğinin sonucudur.
Buradaki değerlendirmeler genel nitelikte olup her kaza dosyasının kusur, maluliyet ve süre yapısı farklıdır. Anlaşma metnini imzalamadan önce dosyanızı bir avukatla birlikte gözden geçirmeniz yerinde olur.