İş hukuku uyuşmazlıklarında arabuluculuğun dava şartı olması, sosyal güvenlik kaynaklı talepler bakımından önemli bir istisna alanı bırakır. 7036 sayılı Kanun ile 4857, 5510 ve 6331 sayılı Kanunlar çerçevesinde bu rehber, hangi dosyada arabulucuya gidileceğini, hangisinde doğrudan dava açılacağını ele alır.
İstisnayı Bilmemek Doğrudan Süre Kaybıdır
Kural, işçi ve işveren arasındaki işçilik alacağı ile işe iade taleplerinde arabuluculuğa başvurulmasıdır. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlara bağlı rücu talepleri bu zorunluluğun dışında tutulmuştur. Aynı şekilde Sosyal Güvenlik Kurumu'nun taraf olduğu uyuşmazlıklar, örneğin hizmet tespiti talepleri, arabuluculuk şartına tabi değildir. Bu ayrım kritiktir; çünkü gereksiz yere arabulucuya gitmek yalnızca zaman değil, bazı taleplerde hak düşürücü süre kaybı da doğurabilir.
Karma Dosyalarda Doğru Kurgu
Uygulamada bir dosya çoğu zaman hem işverene karşı işçilik alacağı hem Kuruma karşı hizmet tespiti içerir. Bu durumda talepleri tek dilekçede toplamak yerine, arabuluculuğa tabi olan kısım için başvuru yapılıp son tutanak alınmalı; Kuruma yönelen kısım ise ayrı takvimle yürütülmelidir. Aksi hâlde dava şartı yokluğu nedeniyle verilen usul kararı, dosyanın tümünü geciktirir.
Hizmet Tespiti Dosyasında Delil Zinciri
- İşyeri sicil bilgileri ve dönem bordroları
- Aynı dönemde çalışan tanıkların, kayıtlarda görünen kişiler arasından seçilmesi
- Ücret ödemelerine ilişkin banka hareketleri
- Giriş çıkış kayıtları, servis listeleri veya işyeri yazışmaları
- Meslek odası, vergi dairesi ve varsa denetim raporu kayıtları
Hizmet tespiti taleplerinde 5510 sayılı Kanun kapsamında öngörülen hak düşürücü süre ayrıca değerlendirilmelidir; bu süre, alacak davalarındaki zamanaşımından farklı işler.
İş Kazası Dosyasında Öncelik Sırası
- Kaza bildiriminin süresinde yapılıp yapılmadığı kontrol edilir.
- 6331 sayılı Kanun kapsamındaki risk değerlendirmesi ve eğitim kayıtları istenir.
- Sürekli iş göremezlik oranına ilişkin kurum işlemleri takip edilir.
- Kurumca bağlanan gelirin tazminattan mahsubu hesaplamaya dâhil edilir.
- Kusur incelemesi için gerekli teknik belgeler dosyaya erken kazandırılır.
Anlaşma Metnini Yazarken
Arabuluculukta varılan anlaşmanın hangi alacak kalemlerini kapsadığı açıkça yazılmalıdır. Genel ifadelerle kurulan feragat kayıtları, sonradan ortaya çıkan bir talebi de kapsayacak biçimde yorumlanabilir. Kurumun taraf olmadığı bir anlaşmanın, sigortalılık süresine ilişkin sonuç doğurmayacağı da göz önünde tutulmalıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Çalışma ilişkisinin türü ve kayıt durumu sonucu değiştirebileceğinden, dosyanızı bir hukukçuyla birlikte değerlendirmeniz önerilir.