İş sözleşmesi feshedildiğinde işçinin önündeki en kritik unsur delil değil takvimdir. İşe iade talebi, kanunun öngördüğü kısa süre içinde başlatılmazsa esasa hiç girilmeden sonuçlanır. Bu rehber, 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı kanunlar çerçevesinde bir aylık sürenin nasıl işlediğini, arabuluculuk aşamasının nasıl yürütüleceğini ve anlaşma ile dava arasındaki tercihi ele alır.
Bir aylık süre ne zaman başlar
İşe iade talebiyle arabulucuya başvuru, fesih bildiriminin işçiye tebliğ edildiği tarihten itibaren bir ay içinde yapılmalıdır. Sözlü fesihlerde bu tarihin ispatı sorun yaratır; bu nedenle işyerinden çıkış tarihi, sosyal güvenlik çıkış bildirimi ve son ödeme kayıtları birlikte incelenmelidir. Arabuluculuk aşamasında anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılması gerekir. Bu iki süre birbirinin devamıdır ve ikisinden birinin kaçırılması hakkı sona erdirir.
İşe iade koşulları önce kontrol edilmeli
- İşyerinde çalışan sayısına ilişkin eşiğin karşılanıp karşılanmadığı
- İşçinin kıdem bakımından aranan süreyi doldurup doldurmadığı
- Belirsiz süreli iş sözleşmesinin bulunup bulunmadığı
- İşveren vekili konumunda olunup olunmadığı
- Feshin yazılı yapılıp yapılmadığı ve gerekçesinin açıkça gösterilip gösterilmediği
Fesih gerekçesi ve ispat yükü
Geçerli sebep bulunduğunu ispat yükü kural olarak işverendedir. İşçi, feshin başka bir sebebe dayandığını ileri sürerse bu iddiasını ispatlar. Performans gerekçesine dayanılıyorsa ölçülebilir hedefler ve önceki uyarılar, ekonomik gerekçeye dayanılıyorsa işletmesel kararın tutarlılığı ve fesihten sonra aynı pozisyona işe alım yapılıp yapılmadığı önem taşır. Savunma alınmadan yapılan fesihler ayrıca sakatlık doğurabilir.
Arabuluculuk masasında pazarlık kalemleri
- İşe başlatmama tazminatı ve boşta geçen süre ücretinin hesap yöntemi
- Kıdem ve ihbar tazminatı ile birikmiş yıllık izin alacakları
- Fazla çalışma ve ulusal bayram genel tatil ücretlerinin durumu
- Sosyal güvenlik kayıtlarının düzeltilmesi ve çıkış kodunun değiştirilmesi
- İş sağlığı ve güvenliği kaynaklı ayrı taleplerin saklı tutulup tutulmadığı
Anlaşmanın kapsamı dikkatle yazılmalı
Arabuluculuk anlaşma belgesi, kapsadığı alacaklar bakımından bağlayıcıdır. Bu nedenle metinde hangi alacakların kapsandığı tek tek yazılmalı, kapsanmayan talepler için saklı tutma kaydı konulmalıdır. Genel ibra ifadeleri, henüz farkına varılmamış alacakları da kapsayacak biçimde yorumlanabilir. Sosyal güvenlik kayıtlarına ilişkin düzeltmeler ise ayrı bir başlık olarak ele alınmalıdır, çünkü bu kayıtlar emeklilik hesabını uzun vadede etkiler.
Dava yolunun gerçekçi değerlendirmesi
Dava kazanılsa dahi işverenin işçiyi işe başlatmama seçeneği bulunur; bu durumda sonuç parasal tazminata dönüşür. Dolayısıyla masada önerilen tutar, dava sonunda elde edilmesi muhtemel tutar ve yargılamanın süresi birlikte tartılmalıdır. İşe fiilen dönme beklentisi güçlüyse ve işyerinde çalışma ilişkisinin sürdürülebilir olduğu düşünülüyorsa dava yolu anlamını korur.
Bu içerik genel çerçeve sunar. Fesih bildiriminin metni, işyerinin ölçeği ve çalışma süreniz sonucu değiştireceğinden, bir aylık süre işlerken vakit kaybetmeden hukuki destek almanız önerilir.