Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında sonucu belirleyen şey, çoğu kez tarafların anlatımı değil, dosyaya konulabilen kayıtlardır. 5510 sayılı Kanun kapsamındaki hizmet ve prim tartışmaları, 4857 sayılı Kanundan doğan çalışma ilişkisinin niteliği, 6331 sayılı Kanunun iş sağlığı ve güvenliği kayıtları ve 7036 sayılı Kanunun usul düzeni bir arada okunduğunda, ispat stratejisi kendiliğinden belirginleşir. Bu rehber, ispat yükünün kimde olduğu ile hak düşürücü sürenin nerede devreye girdiğini birlikte ele alır.
İspat Yükü Kimde?
Çalışmanın varlığını iddia eden kural olarak bunu ispatla yükümlüdür; ancak sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında kamu düzeni ağır bastığı için mahkemeler resen araştırma ilkesini geniş uygular. Bu, tarafın hazırlıksız gelebileceği anlamına gelmez: işyeri sicil dosyası, kolluk ve komşu işyeri tespitleri, bordro ve müfettiş raporları çoğunlukla mahkemece getirtilir, fakat hangi kurumdan neyin isteneceğini gösteren isabetli bir talep listesi dosyanın hızını belirler.
Belge Düzeni: Dört Katman
- Kuruma ait kayıtlar: hizmet dökümü, prim gün sayıları, işe giriş ve çıkış bildirgeleri
- İşverene ait kayıtlar: bordro, puantaj, izin defteri, banka ödeme kayıtları, servis ve yemek listeleri
- İş sağlığı ve güvenliği kayıtları: eğitim tutanakları, risk değerlendirmesi, kaza bildirimi ve sağlık raporları
- Üçüncü kişi kayıtları: aynı dönemde çalışan tanıklar, ihale veya taşeron sözleşmeleri, giriş kart okuma verileri
Hak Düşürücü Sürenin Devreye Girdiği An
Hizmetin tespitine ilişkin taleplerde kanun, belirli hâllerde hak düşürücü süre öngörür ve bu süre, zamanaşımından farklı olarak kendiliğinden dikkate alınır; kesilmesi ya da durması söz konusu olmaz. Buna karşılık Kuruma yapılmış bir bildirim varsa tablo değişir. Bu nedenle ilk yapılması gereken, tartışmalı dönemde herhangi bir bildirgenin verilip verilmediğini hizmet dökümü üzerinden netleştirmektir.
Dava Öncesi Zorunlu Adımlar
Kurum işlemlerine karşı dava açılmadan önce Kuruma başvuru yapılması gereken hâller bulunur ve bu adım atlanırsa dosya esasa girilmeden usulden reddedilebilir. Öte yandan iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan tazminat istemleri ile bunlara bağlı tespit ve rücu davaları, dava şartı arabuluculuk kapsamı dışındadır. Uyuşmazlığın hangi kategoriye girdiğinin baştan belirlenmesi, hem doğru mercie başvuruyu hem de süre yönetimini kolaylaştırır.
Bilgilendirme
Bu metin genel bir yol haritası sunar; sigortalılık statüsü, çalışılan dönem ve işyerinin durumu ispat stratejisini değiştirebilir. Hizmet kaybı ihtimali gördüğünüzde, dökümünüzü çıkarıp bir hukukçuyla değerlendirmeniz beklemekten daha güvenlidir.