İş ilişkisinde işçiyi en çok yıpratan iki başlık, sistematik yıldırma anlamına gelen mobbing ile karşılığı ödenmeyen fazla mesaidir. İkisinin de ortak zorluğu ispattır: işçi çoğu zaman belgelerin işveren elinde olduğu bir ortamda hakkını kanıtlamak durumundadır. Bu rehber, 4857 sayılı İş Kanunu ve 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ekseninde bu iki talebi ele alır.
Mobbing Bir Sürekliliktir
Mobbing, tek bir olaydan değil, belirli bir kişiye yönelen sistematik ve süreklilik gösteren davranışlardan oluşur. Bu nedenle ispatı da süreklilik göstermelidir. Tek bir tartışma mobbing sayılmazken, aynı yönde tekrarlanan dışlama, aşağılama veya iş yükü manipülasyonu bütün olarak değerlendirilir. İşçi açısından olayları tarih sırasıyla kaydetmek, dağınık şikâyetlerden daha güçlü bir tablo kurar.
Fazla Mesaide İspat Araçları
Fazla çalışma, haftalık yasal çalışma süresinin aşılmasıyla doğar ve zamlı ücret gerektirir. İspatında şu araçlar öne çıkar:
- Giriş-çıkış kayıtları, PDKS ve kart okuma verileri
- İşyeri yazışmaları ve görev talimatları
- Tanık beyanları
- Ücret bordroları ve banka ödemeleri arasındaki tutarsızlıklar
Bordronun İmzalı Olması Ne Anlama Gelir?
İşçinin ihtirazi kayıt koymadan imzaladığı ve fazla mesai tahakkuku içeren bordrolar, o dönem için işçi aleyhine karine oluşturabilir. Bu nedenle bordroların incelenmesi, hangi dönemlerin dava dışı kaldığını gösterir. İhtirazi kayıtla imza ya da imzasız bordro, işçinin lehine değerlendirme alanını genişletir.
Sağlık ve Güvenlik Boyutu
Mobbing aynı zamanda 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında işverenin işçiyi koruma yükümlülüğüyle de ilgilidir. Yıldırmanın sağlığa etkisi belgelenirse, tazminat değerlendirmesi güçlenir. Sosyal güvenlik boyutunda 5510 sayılı Kanun kapsamındaki bildirimlerin doğruluğu da ayrıca önem taşır.
Arabuluculuk Şartı
7036 sayılı Kanun, işçilik alacaklarına ilişkin davalarda arabuluculuğu dava şartı olarak öngörür. Bu aşama atlanırsa dava usulden reddedilebilir; bu nedenle süreç arabuluculuk başvurusuyla başlar.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir; her iş ilişkisinin belgeleri ve tanık durumu farklıdır. Somut alacağınız için bir avukattan destek almanız önerilir.