Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında en sık yapılan hata, işçi-işveren davalarındaki usulün Kuruma karşı açılacak davalara da uygulanacağını varsaymaktır. Oysa 5510 ve 7036 sayılı Kanunlar bu iki hattı ayırmıştır. Hizmet tespiti, prim borcu, emeklilik tahsis işlemi veya iş kazası bildirimi gibi konularda izlenecek sıra, baştan doğru kurulmadığında dava usulden reddedilebilir.
Arabuluculuk Değil, Kuruma Başvuru
Sosyal Güvenlik Kurumu'na karşı açılacak davalarda, dava açılmadan önce Kuruma yazılı başvuru yapılması dava şartıdır. Kurumun başvuruya yasal süre içinde cevap vermemesi hâlinde talep reddedilmiş sayılır ve dava yolu açılır. Buna karşılık işçi ile işveren arasındaki alacak ve tazminat taleplerinde geçerli olan zorunlu arabuluculuk, Kurumun taraf olduğu bu uyuşmazlıklarda uygulanmaz. Aynı şekilde iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları da arabuluculuk dava şartının dışında tutulmuştur. Bu ayrımın gözden kaçırılması, dosyanın aylar sonra usulden dönmesine yol açar.
Başvuru Dilekçesini Hazırlarken
- Talebi tek bir konuya odaklayın: hizmet tespiti, prim gün sayısının düzeltilmesi, aylık bağlanması veya işlemin iptali ayrı ayrı yazılmalıdır.
- Sigortalılık dönemine ilişkin işyeri sicil numarası, dönem bilgisi ve varsa işyeri unvan değişikliklerini belirtin.
- Kuruma verdiğiniz dilekçenin kayıt tarihini gösteren belgeyi saklayın; cevap süresi bu tarihten işler.
- Cevap yazısı geldiğinde, ret gerekçesinin hangi mevzuat hükmüne dayandığını not edin; dava dilekçesi bu gerekçeyi hedeflemelidir.
Hizmet Tespiti Dosyalarının Kendine Özgü İspat Düzeni
- Bordro ve sigortalı işe giriş bildirgesi bulunmayan dönemlerde, komşu işyeri çalışanlarının tanıklığı önem kazanır.
- İşyerinin faaliyet dönemi, vergi kayıtları ve varsa oda kayıtlarıyla desteklenmelidir.
- Tanık beyanları tek başına yeterli görülmeyebileceğinden, yazılı delillerle birlikte sunulması beklenir.
- Kurum bu davalarda taraf olduğundan, dilekçede işverenin yanı sıra Kurumun da hasım gösterilmesi gerekir.
İdari Aşamada Çözüm ile Dava Arasındaki Tercih
Bazı uyuşmazlıklar, örneğin belgeye dayalı basit hesaplama hataları veya eksik gün kodu düzeltmeleri, idari aşamada çok daha hızlı sonuçlanır. Buna karşılık niteliği tartışmalı hizmet dönemleri ve sigortalılık statüsüne ilişkin ihtilaflar genellikle yargısal denetim gerektirir. Karar verirken, aylık bağlanma tarihinin geriye yürüyüp yürümeyeceği ve bunun birikmiş alacak üzerindeki etkisi de hesaba katılmalıdır. Ayrıca prim borcu bulunan dosyalarda, borcun yapılandırılmasıyla dava konusu talebin birbirini etkileyip etkilemediği kontrol edilmelidir.
Genel Değerlendirme
Bu metin tanıtıcı bilgi sunar. Sigortalılık statüsü, çalışılan dönem ve Kurum işleminin türü izlenecek yolu değiştireceğinden, başvuru öncesinde dosyanın hukuki incelemeden geçirilmesi hak kaybı riskini azaltır.