İşçilik alacaklarına ilişkin dosyalarda tartışma neredeyse her zaman iki sayı üzerinde toplanır: çalışılan süre ve giydirilmiş ücret. Bu iki veri değiştiğinde kıdem hesabı da baştan değişir. Sosyal güvenlik kayıtları ile fiilî durumun örtüşmediği hâllerde ise ispat, işçinin elindeki dağınık belgelerin bir araya getirilmesine bağlıdır. Bu rehber, hesabı doğrudan etkileyen delillerin nasıl toplanacağını ele almaktadır.
Hizmet Süresi ve Ücret Nasıl İspatlanır
Hizmet süresinin ispatında hizmet dökümü ilk kaynaktır; ancak eksik gün bildirimi, girişin geç yapılması veya farklı işveren numarasına kaydedilme gibi durumlar sık görülür. Bu hâllerde işyerine giriş kayıtları, servis listeleri, vardiya çizelgeleri, kurumsal e-posta hesabının açılış tarihi ve müşteri yazışmaları tamamlayıcı delil olur. Ücret bakımından ise bordroda görünen tutar ile banka hesabına yatan tutarın karşılaştırılması belirleyicidir; ikisi arasındaki fark, elden ödeme iddiasının somut dayanağını oluşturur.
Kayıtlarla Fiilî Durumun Çeliştiği Hâller
- Bordroda asgari ücret görünürken hesaba düzenli olarak daha yüksek tutar yatması
- Fazla çalışma yapıldığı hâlde bordroda tahakkuk bulunmaması
- Hizmet dökümünde boşluk olan dönemlerde işyerinde fiilen çalışıldığını gösteren kayıtlar
- İşyeri devri hâlinde sürenin yeni işverende sıfırdan başlatılmış görünmesi
Bu çelişkilerin her biri için hangi belgenin hangi dönemi kanıtladığı ayrı ayrı gösterilmelidir; toplu sunulan bir belge yığını hesabı kolaylaştırmaz.
Arabuluculuk Aşamasında Yapılan Hatalar
İşçilik alacaklarında dava şartı olarak öngörülen arabuluculuk, dosyanın ilk kritik eşiğidir. Burada yapılan en yaygın hata, tutanakta talep kalemlerinin genel ifadelerle yazılmasıdır. Kıdem, ihbar, fazla çalışma ve yıllık izin gibi kalemlerin ayrı ayrı belirtilmesi, ilerideki tartışmaları önler. İkinci hata, anlaşma metninde kapsamın açık yazılmamasıdır; hangi alacakların kapsandığı belirsiz kalırsa taraflar arasında yeni uyuşmazlık doğar. Üçüncüsü, anlaşmama tutanağının düzenlendiği tarihten sonra işleyen dava süresinin izlenmemesidir.
Bilirkişi Hesabına Girdi Hazırlamak
Hesap raporu, kendisine verilen verilerin ötesine geçmez. Bu nedenle dosyaya, iddia edilen çalışma düzenini gösteren bir tablo konulması yararlıdır: dönemler, haftalık çalışma saatleri, hafta tatili ve resmî tatil çalışmaları, ücretin dönemsel değişimi ve varsa yol ile yemek gibi düzenli yan ödemeler. Bu tablo her satırında hangi delile dayandığını belirttiğinde, rapora itiraz aşaması da kolaylaşır. Rapora itirazda ise genel eleştiri yerine, hangi dönemin hangi belgeye rağmen eksik hesaplandığının gösterilmesi beklenir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Çalışma biçimi, işyerinin yapısı ve fesih sebebi hesabı doğrudan etkilediğinden, talep oluşturmadan önce dosyanızın bir hukukçu tarafından incelenmesi önerilir.