Kişisel verilerin işlenmesinde açık rıza, özgür iradeyle, belirli bir konuya ilişkin ve bilgilendirmeye dayalı olmak zorundadır. Hizmetin sunulmasının rıza şartına bağlandığı, tek bir kutucukla birden fazla amaç için toplu onay alındığı ya da rızanın geri alınmasının zorlaştırıldığı hâllerde rızanın geçerliliği tartışmalı hâle gelir. 6698 sayılı Kanun bu tartışmayı doğrudan yargıya taşımak yerine kademeli bir başvuru düzeni öngörür ve bu düzenin her basamağı süreye bağlıdır.
Zorunlu İlk Basamak: Veri Sorumlusuna Başvuru
Kurula şikâyet edilebilmesi için önce veri sorumlusuna yazılı olarak veya Kurulun belirlediği yöntemlerle başvurulması gerekir. Bu adım atlanırsa şikâyet usulden reddedilir ve geçen süre boşa gider. Başvuruda kimlik bilgileri, talebin konusu ve varsa ilgili işlem tarihleri açıkça belirtilmelidir. Veri sorumlusu talebi en geç otuz gün içinde sonuçlandırmakla yükümlüdür.
Şikâyet Süresini Doğru Saymak
- Cevap verilmişse: cevabın tebliğinden itibaren otuz gün içinde Kurula şikâyet edilir.
- Cevap verilmemişse: otuz günlük cevap süresinin dolmasıyla şikâyet yolu açılır.
- Her hâlde: veri sorumlusuna başvuru tarihinden itibaren altmış gün geçtikten sonra şikâyet hakkı kullanılamaz.
- Bu süreler ayrı ayrı değil, iç içe işler; ikisinden hangisi önce dolarsa o belirleyicidir.
Açık Rızanın Geçersizliğini Gösteren Kanıtlar
- Onay ekranının veya sözleşme metninin tam görüntüsü, ön işaretli kutucuklar dâhil.
- Aydınlatma metninin rızadan ayrı sunulup sunulmadığını gösteren kayıt.
- Rızanın geri alınması talebine verilen cevap veya cevapsızlık.
- Verinin hangi üçüncü kişilere aktarıldığına dair bilgi talebi ve yanıtı.
Rıza Dışındaki Hukuki Sebepler Gündeme Gelirse
Veri sorumlusu çoğu zaman işlemeyi rızaya değil, sözleşmenin ifası veya meşru menfaat gibi başka bir sebebe dayandırdığını savunur. Bu durumda tartışma rızanın geçerliliğinden çıkar, dayanılan sebebin ölçülülüğüne kayar. Başvuru metni bu ihtimali karşılayacak biçimde kurulmalı; yalnızca rıza üzerinden kurulan bir itiraz, savunma değiştiğinde zayıf kalır.
Şikâyet Yolu ile Tazminat Yolunun İlişkisi
Kurula şikâyet, idari yaptırım sürecini başlatır; kişisel verilerin hukuka aykırı işlenmesinden doğan zararın tazmini ise ayrı bir dava konusudur. Biri diğerinin yerine geçmez ve farklı zaman rejimlerine tabidir. Şikâyet sonucunu beklerken tazminat yolunun süresinin işlemeye devam edebileceği göz önünde bulundurulmalıdır.
Bu metin genel çerçeveyi anlatmaktadır. Başvurunuzun içeriği ve tebliğ tarihleri süre hesabını doğrudan etkilediğinden, belgelerinizle birlikte bireysel bir değerlendirme almanız uygun olur.