Kişisel verilerin korunmasına ilişkin uyuşmazlıkların önemli bir kısmı, tek bir noktada düğümlenir: verinin işlenmesi gerçekten geçerli bir açık rızaya mı dayanıyordu? KVKK (6698 sayılı Kanun) rızayı belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanmış olma şartlarına bağlar. Bu rehber, rızanın tartışmalı olduğu bir olayda başvuru süresi zincirinin nasıl kurulacağını anlatır.
Rızanın Geçersiz Sayıldığı Tipik Hâller
- Hizmetten yararlanmanın rıza verilmesi şartına bağlanması, yani rızanın hizmetin ön koşulu hâline getirilmesi.
- Aydınlatma metni ile rıza beyanının tek bir onay kutusunda birleştirilmesi.
- Rızanın kapsamının, sonradan eklenen yeni işleme amaçlarını da kapsayacak biçimde genişletilmesi.
- İş ilişkisi gibi taraflar arasında bağımlılık bulunan durumlarda rızanın özgür iradeye dayandığının ortaya konamaması.
Süre Zinciri: Önce Veri Sorumlusu, Sonra Kurul
Kanun, doğrudan Kurula gitmek yerine kademeli bir yol öngörür. İlgili kişi önce veri sorumlusuna yazılı olarak başvurur; veri sorumlusunun talebi sonuçlandırması için kanunda azami bir süre belirlenmiştir. Şikâyet hakkı, bu cevabın öğrenilmesinden itibaren işlemeye başlar ve her hâlde başvuru tarihinden itibaren işleyen dış bir süreyle sınırlıdır. Veri sorumlusu hiç cevap vermezse süre durmaz; cevapsızlık da şikâyet hakkını doğuran bir hâl olarak takvime işlenmelidir.
Bu zincirin en sık kırıldığı nokta ilk adımdır: başvuru, kimliği doğrulanabilir ve tarihi ispatlanabilir bir kanaldan yapılmadığında, sonraki tüm süre hesabı dayanaksız kalır.
Başvuru Metnini Ölçülebilir Yazmak
- Hangi verinin, hangi tarihte ve hangi kanaldan işlendiği somut olarak belirtilir.
- Talep tek tek numaralandırılır: bilgi verilmesi, düzeltme, silme, aktarıldığı üçüncü kişilere bildirim.
- Rızanın geri alındığı hâllerde bu irade ayrı ve açık bir cümleyle beyan edilir.
- Cevap için tercih edilen tebligat adresi tek ve güncel olarak gösterilir.
Şikâyet Yolu ile Tazminat Yolunun Ayrımı
Kurula yapılan şikâyet idari denetim sonucunu doğurur; kişilik hakkı ihlalinden kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri ise genel hükümlere göre ayrıca ileri sürülür. İki yolun süreleri birbirinden bağımsız işler ve biri diğerinin yerine geçmez. Aynı olayda ceza soruşturması gündeme geliyorsa, verilerin hukuka aykırı işlenmesine ilişkin TCK hükümleri kapsamında ayrı bir başvuru gerekebilir.
Usule Aykırı İşlemin Sonucu
Kademeli başvuru şartı atlanarak doğrudan yapılan şikâyet, esasa girilmeden usulden reddedilebilir ve bu sırada dış süre işlemeye devam eder. Bu nedenle ilk yazının tarihi, gönderim biçimi ve teslim kaydı dosyanın en değerli belgeleridir.
Yukarıdaki açıklamalar genel çerçeveyi gösterir. Veri kategorisi, işleme amacı ve taraflar arasındaki ilişki sonucu değiştirebileceğinden, başvuru öncesinde olayın kendi koşullarıyla değerlendirilmesi yerinde olur.