Kişisel verilerin işlenmesinde açık rıza, çoğu kurumun ilk başvurduğu hukuki sebeptir; oysa 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu bakımından en kırılgan olanıdır. Rızanın geçerlilik şartlarından biri eksikse, işleme baştan hukuka aykırı hâle gelir. İnternet yayınları söz konusu olduğunda 5651 sayılı Kanun da devreye girer. Bu rehber, açık rızanın denetimi ile veri sorumlusuna başvuru takviminin nasıl kurulacağını ele alır.
Açık Rızayı Geçersiz Kılan Üç Durum
Kanun açık rızayı; belirli bir konuya ilişkin olma, bilgilendirmeye dayanma ve özgür iradeyle açıklanma şartlarına bağlar. Uygulamada en sık görülen sakatlıklar şunlardır: rızanın hizmetin ön şartı hâline getirilmesi, yani rıza verilmezse hizmetin sunulmayacağının belirtilmesi; tek bir kutucukla birbirinden bağımsız birçok işleme faaliyetine aynı anda onay alınması; ve aydınlatma metniyle rıza beyanının tek metinde birleştirilerek ayrımın ortadan kaldırılması. Bu hâllerde rızanın özgür iradeye dayandığı savunulamaz.
Rıza Dışındaki Hukuki Sebepleri Gözden Kaçırmamak
- Kanunlarda açıkça öngörülen hâllerde ayrıca rıza aranmaz.
- Bir sözleşmenin kurulması veya ifasıyla doğrudan ilgili ve zorunlu olan veri işlemeleri farklı bir sebebe dayanır.
- Veri sorumlusunun hukuki yükümlülüğünü yerine getirmesi için zorunlu işlemeler bağımsız bir dayanaktır.
- İlgili kişinin kendisi tarafından alenileştirilmiş veriler bakımından değerlendirme ayrıca yapılır.
- Özel nitelikli kişisel veriler için kanun daha sıkı bir rejim öngörür; genel rıza metni bu veriler için yeterli sayılmaz.
Başvuru Takvimi: Otuz Gün ve Altmış Gün
İlgili kişi, talebini önce veri sorumlusuna yöneltmek zorundadır; doğrudan Kurula yapılan başvuru bu aşama tamamlanmadan sonuçsuz kalır. Veri sorumlusu, talebi niteliğine göre en geç otuz gün içinde sonuçlandırır. Talep reddedilir, verilen cevap yetersiz bulunur veya süresinde cevap verilmezse; ilgili kişi cevabı öğrendiği tarihten itibaren otuz gün ve her hâlde başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde Kurula şikâyette bulunabilir. Bu süreler dar olduğu için başvurunun veri sorumlusuna ulaştığı tarihin belgelenmesi kritik önemdedir.
Başvuru Dilekçesinin Kurgusu
- Kimlik bilgileri ve tebligata esas adres, kanunda öngörülen usule uygun biçimde belirtilir.
- Talep, genel şikâyet cümleleriyle değil; hangi verinin, hangi işlemeye konu olduğu belirtilerek yazılır.
- Silme, yok etme, anonim hâle getirme veya aktarılan üçüncü kişilere bildirim taleplerinden hangisinin istendiği ayrı ayrı sayılır.
- Varsa rıza metninin örneği ve rızanın geri alındığına ilişkin bildirim eklenir.
- Başvurunun gönderim ve teslim kaydı saklanır; süre bu tarihten işlemeye başlar.
Rızanın Geri Alınmasının Sonucu
Açık rıza her zaman geri alınabilir ve geri alma ileriye etkili sonuç doğurur. Ancak veri sorumlusu, aynı işlemeyi rıza dışında bir hukuki sebebe dayandırabiliyorsa işleme devam edebilir. Bu nedenle geri alma bildiriminde, işlemenin hangi hukuki sebebe dayandırıldığının açıklanması da talep edilmelidir. İdari yaptırım kararlarına karşı başvurulacak kanun yolu ve görevli yargı kolu mevzuat değişiklikleriyle güncellenmiştir; işlem yapmadan önce yürürlükteki düzenleme kontrol edilmelidir.
Buradaki açıklamalar genel bilgi amacıyla sunulmuştur; veri kategorisi ve işleme amacı değerlendirmeyi değiştirebilir. Somut bir başvuru hazırlarken, süre başlangıcını ve talep listesini bir hukukçuyla birlikte netleştirmeniz uygun olacaktır.