Kişisel veri uyuşmazlıklarında sonucu belirleyen iki nokta vardır: işlemenin hukuki dayanağı ve başvuruların doğru sırayla yapılması. 6698 sayılı KVKK ile 5651 sayılı Kanun ekseninde hazırlanan bu rehber, açık rızanın geçerlilik koşullarını ve usule aykırı işlem nedeniyle kaybedilen başvuru sürelerini konu alıyor.
Açık Rıza Ne Zaman Geçersiz Sayılır
KVKK açısından açık rıza, belirli bir konuya ilişkin olmalı, bilgilendirmeye dayanmalı ve özgür iradeyle verilmelidir. Hizmetin alınmasının rıza vermeye bağlandığı, tek bir kutuyla birden çok işleme amacının onaylatıldığı veya rızanın sözleşmenin ayrılmaz parçası hâline getirildiği kurgular bu koşulları karşılamaz. Uygulamada en sık rastlanan yapı, üyelik metni içinde ticari iletişim onayının da toplanmasıdır; bu durumda rızanın geri alınabilirliği fiilen ortadan kalkar.
Rızaya Dayanmayan İşlemede Dayanak Arayışı
Veri sorumlusu, açık rıza bulunmayan hâllerde kanunda sayılan diğer işleme şartlarından birine dayanmak zorundadır. Sözleşmenin kurulması veya ifası için zorunluluk, hukuki yükümlülüğün yerine getirilmesi ve meşru menfaat gibi dayanaklar, işlemenin amacıyla ölçülü olduğu ölçüde geçerlidir. Bu nedenle inceleme sırasında sorulacak soru rızanın alınıp alınmadığı değil, işlemenin hangi şarta dayandığı ve amacın kapsamını aşıp aşmadığıdır. Özel nitelikli verilerde koşullar daha sıkıdır ve genel gerekçelerle işleme yapılamaz.
Zorunlu İlk Adım: Veri Sorumlusuna Başvuru
- Talep, veri sorumlusuna yazılı olarak ve kimliği doğrulanabilir bir kanaldan iletilir.
- Dilekçede hangi verinin, hangi işlemeye konu olduğu ve talebin niteliği açıkça belirtilir.
- Başvurunun iletildiği tarih, tebliğ veya teslim kaydıyla belgelenir.
- Kanunda öngörülen cevap süresi beklenir; cevap yetersizse gerekçesi not edilir.
- Cevapsızlık veya ret hâlinde Kurula şikâyet için işleyen süre takvime işlenir.
Usule Aykırı İşlemin Doğduğu Noktalar
- Veri sorumlusuna başvuru aşaması atlanarak doğrudan Kurula şikâyet edilmesi
- Başvurunun kayıt bırakmayan bir kanaldan yapılması ve tarihinin ispatlanamaması
- Cevap süresi dolmadan şikâyet yolunun kullanılması
- İçerik kaldırma taleplerinin 5651 sayılı Kanun yolu ile KVKK yolunun karıştırılması
- İdari yaptırım kararına karşı öngörülen kanun yolunun ve süresinin izlenmemesi
Zarar Talebini Ayrı Planlamak
Kurul süreci, idari denetim ve yaptırım boyutunu kapsar; kişinin uğradığı maddi ve manevi zararın giderilmesi ise ayrı bir yargı yolunu gerektirir. İki hattın birbirini beklemesi gerekmez, ancak Kurul kararındaki tespitlerin zarar dosyasında dayanak olarak kullanılabilmesi için karar metni ve eki yazışmalar düzenli biçimde arşivlenmelidir.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeve sunmak içindir; işlemenin niteliği ve veri sorumlusunun cevabı izlenecek yolu değiştirebileceğinden, yazışmalarınızı bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz yararlı olur.