Kişisel verilerin işlenmesinde açık rıza, sıkça sanıldığı gibi her işlemi meşrulaştıran genel bir onay değildir. 6698 sayılı KVKK, açık rızayı belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan bir irade beyanı olarak tanımlar. Bu üç unsurdan biri eksikse verilen onay hukuken sonuç doğurmaz.
Geçersiz Rızanın Tipik Görünümleri
- Hizmetin alınması, ilgisiz bir veri işlemeye onay verilmesi şartına bağlanmışsa özgür irade tartışmalı hâle gelir.
- Aydınlatma metni ile rıza metninin tek bir kutucukta birleştirilmesi, bilgilendirmeyi ayrı bir yükümlülük olmaktan çıkarır.
- Kapsamı belirsiz, her türlü işleme izin veren geniş ifadeler belirlilik ölçütünü karşılamaz.
- Sözleşmenin ifası veya hukuki yükümlülük gibi başka bir işleme şartı zaten varken rıza istenmesi, işlemin dayanağını belirsizleştirir.
Rızanın Geri Alınması ve Sonrası
İlgili kişi açık rızasını her zaman geri alabilir. Geri alma ileriye etkili sonuç doğurur; geri alma bildiriminden sonra veri işlemenin sürdürülmesi başlı başına bir aykırılıktır. Burada kritik nokta, geri alma beyanının tarihinin ispatlanabilir olmasıdır. Uygulamada müşteri hizmetleri üzerinden yapılan sözlü bildirimler daha sonra dosyaya konulamadığı için, yazılı kanaldan yapılan bildirim tercih edilmelidir.
Başvuru Takviminin Kurulması
- Önce veri sorumlusuna yazılı olarak başvurulur; doğrudan Kurula yapılan şikâyet, bu aşama atlandığı için usulden değerlendirilmeyebilir.
- Veri sorumlusu başvuruyu en geç otuz gün içinde sonuçlandırmakla yükümlüdür.
- Cevap yetersizse cevabın öğrenilmesinden itibaren otuz gün, her hâlde başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde Kurula şikâyette bulunulur.
- Başvuru ve cevap yazışmaları, tarihleri görünecek biçimde tek dosyada toplanır.
Yanlış Mercie Yönelmenin Bedeli
İnternet ortamındaki bir içeriğin kaldırılması talebi ile veri işlemenin hukuka aykırılığı iddiası farklı yollara tabidir. İçeriğin yayından çıkarılması bakımından 5651 sayılı Kanun kapsamındaki usul işlerken, verinin silinmesi ve işlemenin durdurulması KVKK başvuru düzeni içinde yürür. İki yolu birbirinin yerine kullanmak, süreler işlemeye devam ederken sonuç alınamamasına yol açar. Ayrıca idari yaptırım süreci ile tazminat talebi birbirinden bağımsızdır; Kurul kararı beklenmeden hukuk yoluna gidilmesi mümkündür.
Kısa Not
Veri uyuşmazlıklarında ispat yükü büyük ölçüde belgelemeye dayandığından, ekran kayıtları ve yazışmaların baştan düzenli tutulması gerekir. Buradaki bilgiler genel çerçeve sunar; işleme faaliyetinin niteliği sonucu değiştirebileceğinden somut durumda profesyonel destek alınması önerilir.