Bir veri işleme faaliyetinin dayanağı olarak açık rızaya güvenmek, ilk bakışta en kolay çözüm gibi görünür; oysa açık rıza, geçerlilik koşulları en sıkı denetlenen hukuka uygunluk sebebidir. 6698 sayılı KVKK açık rızayı belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan bir onay olarak tanımlar. İnceleme aşamasında bu üç unsurdan biri gösterilemediğinde, işleme faaliyetinin tamamı dayanaksız kalır. Bu rehber, açık rıza pratiğini savunulabilir hâle getirmeye odaklanır.
Rızayı Sakatlayan Kurgu Hataları
Hizmetten yararlanmanın rıza vermeye bağlanması, tek bir kutuyla birden çok amaca onay alınması ve rızanın geri alınmasının fiilen imkânsız kılınması, en sık rastlanan kusurlardır. Bu tür bir kurgu, tek tek maddeler doğru yazılmış olsa bile onayın özgür iradeye dayanmadığı sonucunu doğurabilir. Her amaç için ayrı bir onay alanı tasarlanması, sonraki savunmayı doğrudan güçlendirir.
İspat Yükünün Kimde Olduğu
- Rızanın hangi tarihte ve hangi arayüz sürümünde alındığı
- Onay anında gösterilen metnin o tarihteki hâli
- Onayın kim tarafından ve hangi kanaldan verildiği
- Geri alma talebinin ne zaman ve nasıl işleme konduğu
Açık Rıza Gerekmeyen Hâlleri Ayırmak
Bir sözleşmenin kurulması ya da ifası için zorunlu olan, kanunda açıkça öngörülen veya hukuki yükümlülüğün yerine getirilmesi için gerekli işlemelerde rıza aranmaz. Bu hâllerde yine de rıza istenmesi, hem gereksiz bir yük hem de rızanın geri alınması durumunda faaliyetin durmasına yol açan bir zafiyet yaratır. Envanterdeki her faaliyetin dayanağı, rıza dışındaki sebepler önce değerlendirilerek belirlenmelidir.
Yaptırım Kararı Sonrası Savunma Kurgusu
Ceza kararı tebliğ edildiğinde savunma, işlemenin gerekliliğini anlatan genel bir metin olmamalıdır. Kararda hangi aykırılığın hangi faaliyet bakımından tespit edildiği ayrıştırılmalı; her tespit için dosyada bulunan belge tek tek karşılaştırılmalıdır. Kararın tebliğ tarihi belgeye bağlanmalı, başvuru yolu ve süresi tebliğ edilen metinden teyit edilmelidir; bu alandaki düzenlemelerin değişebildiği gözetilerek eski dilekçe şablonlarına dayanılmamalıdır.
Elektronik Ticari İletiyle Kesişen Alan
Pazarlama amaçlı ileti gönderimi, hem veri koruma hem de ticari iletişim mevzuatı bakımından ayrı ayrı denetlenir. Bir alandaki onayın diğerini karşıladığı varsayımı, iki ayrı yaptırımla sonuçlanabilir. Onay kayıtları her iki mevzuatın aradığı bilgileri birlikte içerecek şekilde tutulmalıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; her kurumun işleme faaliyeti ve arayüz geçmişi farklı olduğundan, inceleme veya yaptırım söz konusu olduğunda kayıtlar üzerinden ayrıntılı hukuki değerlendirme yapılması gerekir.