Açık rızaya dayanan veri işleme faaliyetlerinde tartışma genellikle rızanın alınıp alınmadığı üzerinde değil, alınan rızanın geçerlilik unsurlarını taşıyıp taşımadığı üzerinde yürür. KVKK (6698) uygulamasında rızanın belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayalı ve özgür iradeyle açıklanmış olması aranır. Bu üç unsurun her biri ayrı bir delille gösterilmek durumundadır.
Rızanın Üç Unsuru, Üç Ayrı Kayıt
Belirlilik, rızanın hangi işleme faaliyeti için alındığını gösteren metinle; bilgilendirme, o anda sunulan aydınlatmanın sürümüyle; özgür irade ise rızanın hizmetin şartına bağlanmadığını gösteren akış kaydıyla ispatlanır. Tek bir onay kutusuna dayanan sistemlerde bu üç unsurdan en az biri çoğu zaman gösterilemez.
Sistem Tarafında Aranması Gereken Kayıtlar
- Rıza kaydında işleme amacının ayrı ayrı ve seçilebilir biçimde tutulması
- Onay anına ait zaman bilgisi, kanal bilgisi ve arayüz sürümü
- Rızanın geri alınmasına ilişkin talep kayıtları ve talebin sisteme yansıma süresi
- Hizmetin rıza verilmeden de sunulabildiğini gösteren akış örnekleri
- 5651 kapsamındaki kayıtlarla zaman uyumunu sağlayan tek bir saat kaynağı
Geçersiz Rızanın Sık Görülen Kalıpları
İnceleme dosyalarında en çok karşılaşılan durumlardan biri, rızanın sözleşmenin içine yerleştirilmesi ve reddedilmesi hâlinde hizmetin verilmemesidir. İkincisi, tek bir metinle hem pazarlama hem işe alım hem üçüncü kişilere aktarım için topluca rıza alınmasıdır. Üçüncüsü, rızanın geri alınabileceğinin hiçbir yerde gösterilmemesi ya da geri alma talebinin sisteme yansımamasıdır. Bu kalıpların her biri, ayrı bir delil boşluğu üretir.
Rızaya Değil Başka Hukuki Sebebe Dayanmak
Bazı işleme faaliyetleri için rıza yerine kanunda öngörülen diğer hukuki sebepler daha uygundur. Rızanın gereksiz yere hukuki sebep olarak seçilmesi, geri alma hâlinde tüm işlemenin dayanaksız kalması sonucunu doğurur. Bu nedenle envanter çalışmasında her faaliyet için hukuki sebebin gerekçesiyle birlikte yazılması, sonraki savunmanın temelini oluşturur.
İnceleme Sürecinde İzlenecek Adımlar
- Şikâyete konu faaliyet, sistemdeki hangi akışa karşılık geldiği belirtilerek tanımlanır.
- Olay tarihindeki arayüz ve metin sürümü, güncel sürümden ayrı olarak sunulur.
- Rıza kaydı ile aydınlatma kaydı ayrı belgeler hâlinde gösterilir.
- Geri alma talepleri varsa, işleme alınma süresiyle birlikte tabloya dökülür.
- Tespit edilen eksiklikler için alınan giderim önlemleri tarihleriyle bildirilir.
Yukarıdaki çerçeve genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Rızanın alındığı kanal, sistemin kayıt yapısı ve faaliyetin niteliği sonucu değiştirebileceğinden, süreçlerin dosyaya özgü biçimde incelenmesinde yarar vardır.