Kişisel veri işleme faaliyeti nedeniyle idari para cezasıyla karşılaşan bir veri sorumlusunun dosyasında tartışma çoğu zaman tek bir noktaya iner: işleme gerçekten açık rızaya mı dayanıyordu, yoksa rıza sonradan mı kurgulandı? 6698 sayılı KVKK ekseninde bu sorunun cevabı belgeyle verilir; sözle değil. Aşağıda açık rıza iddiasının nasıl ispatlanacağı ve başvurunun yanlış mercie yöneltilmesinin nasıl bir kayba yol açtığı ele alınmaktadır.
İspat Yükü Kimin Üzerinde
Açık rıza, işlemeyi hukuka uygun kılan sebeplerden yalnızca biridir ve varlığını ileri süren taraf onu ispatla yükümlüdür. Uygulamada veri sorumlusu kullanıcı kutucuğu işaretledi savunmasıyla yetinir; oysa incelemede sorulan şey, rızanın belirli bir işleme faaliyetine ilişkin, bilgilendirmeye dayalı ve özgür iradeyle verilip verilmediğidir. Hizmetin sunulması rıza şartına bağlanmışsa, alınan onayın ispat gücü büyük ölçüde zayıflar.
Hangi Kayıt Gerçekten Delil Değeri Taşır
- Onayın alındığı ana ait zaman kaydı ve o anda ekranda gösterilen metnin sürüm bilgisi
- Aydınlatma metni ile rıza beyanının ayrı ayrı sunulduğunu gösteren arayüz örnekleri
- Rızanın geri alınmasına ilişkin talep kayıtları ve bu talebin işlendiği sistem izi
- Veri envanteri ile fiilen işlenen veri kalemlerinin örtüştüğünü gösteren karşılaştırma
- Aktarım yapılan üçüncü taraflarla imzalanmış metinler ve aktarım tarihleri
Aydınlatma ile Rızanın Karıştırılması
En sık rastlanan yapısal hata, aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirildiğini gösteren belgeyi rızanın ispatı olarak sunmaktır. Bunlar farklı yükümlülüklerdir ve biri diğerinin eksikliğini kapatmaz. Savunma dosyasında iki belge ayrı başlıklar altında, ayrı tarihlerle ve ayrı ekran görüntüleriyle konumlandırılmalıdır. Aksi halde inceleme, tek bir metnin iki işlevi birden görmeye çalıştığı sonucuna varabilir.
Başvurunun Yanlış Mercie Yöneltilmesi
Bu alanda hak kaybının en yaygın sebebi, itirazın hatalı yolda ilerletilmesidir. İlgili kişinin şikâyeti, veri sorumlusuna yapılan başvuru ve idari yaptırım kararına karşı itiraz birbirinden ayrı süreçlerdir; her birinin muhatabı ve süresi farklıdır. İdari para cezası kararının tebliğ edilen nüshasında gösterilen itiraz yolu ve süresi esas alınmalı, kararın niteliğine bakılmaksızın alışkanlıkla dilekçe verilmemelidir. Tebligat tarihinin zarf veya elektronik tebligat kaydıyla birlikte saklanması, süre tartışmasında belirleyici olur.
Dosyayı Kurma Sırası
- İşleme faaliyeti tek tek ayrıştırılır; her biri için dayanılan hukuki sebep ayrı yazılır.
- Yalnızca açık rızaya dayandırılan işlemeler için onay kaydı zinciri çıkarılır.
- Rızanın geri alınmasından sonra işlemenin sürüp sürmediği kontrol edilir.
- Tebliğ tarihi ve itiraz yolu, kararın kendi metninden doğrulanır.
- İtiraz dilekçesi, cezanın hem sebebine hem miktarına ilişkin ayrı gerekçelerle kurulur.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Her veri işleme faaliyetinin teknik altyapısı ve belge düzeni farklıdır; somut dosyada karar vermeden önce hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.