Kişisel veri uyuşmazlıklarının önemli bölümü, verinin işlenip işlenmediğinden değil, alındığı söylenen açık rızanın gerçekten geçerli olup olmadığından doğar. 6698 sayılı Kanun kapsamında açık rıza; belirli bir konuya ilişkin olmak, bilgilendirmeye dayanmak ve özgür iradeyle açıklanmak zorundadır. Bu rehber, rızanın geçerliliğini tartışmaya açacak şikâyet dosyasının nasıl kurulacağını ele alır.
Geçerliliği tartışmalı hâle getiren tipik durumlar
- Hizmetten yararlanmanın rıza verilmesi şartına bağlanması, yani rızanın bir tercih olmaktan çıkması
- Aydınlatma metni ile rıza beyanının aynı kutucukta birleştirilmesi
- Rızanın hangi veri kategorisi ve hangi amaç için alındığının belirsiz bırakılması
- Rızanın geri alınmasını fiilen imkânsız kılan bir arayüz kurgusu
İspat yükü nasıl işler?
Aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirildiğini ve varsa açık rızanın usulüne uygun alındığını gösterme külfeti veri sorumlusundadır. Bu durum ilgili kişinin lehine bir zemin yaratır: sizin göreviniz esas olarak verinin işlendiğini ve rızanın kurgusunun kusurlu olduğunu somutlaştırmaktır. Kayıt olurken görülen ekranın görüntüsü, gelen ticari ileti örnekleri, gönderici numarası veya adresi ve tarih bilgileri bu iddiayı destekleyen en pratik delillerdir.
Başvurudan şikâyete akış
Kural olarak önce veri sorumlusuna yazılı başvuru yapılır; kanun bu başvuruya en geç otuz gün içinde yanıt verilmesini öngörür. Yanıt verilmemesi ya da yanıtın yetersiz bulunması hâlinde Kurula şikâyet yolu açılır ve bu yol da kanunda gösterilen süreye tabidir. Başvuru dilekçesinin gönderim kaydı, tebliğ tarihi ve gelen yanıtın tam metni dosyanın belkemiğidir; şikâyet aşamasında bu belgeler olmadan yapılan bir başvuru, esasa girilmeden usulden değerlendirilebilir.
Şikâyet, tazminat ve uzlaşma seçenekleri
Kurula şikâyet, idari yaptırım ve veri işleme faaliyetinin düzeltilmesi bakımından sonuç doğurur; buna karşılık kişisel zararınızın karşılanması için genel hükümlere dayalı tazminat talebi ayrıca değerlendirilir. Veri sorumlusu görüşme aşamasında verinin silinmesini ve ileti gönderiminin durdurulmasını teklif ediyorsa, taahhüdün yazılı, tarihli ve doğrulanabilir olması istenmelidir. Yalnızca sözlü olarak alınan bir sözle şikâyetten vazgeçmek, aynı ihlalin tekrarı hâlinde süreci sıfırdan başlatır.
Buradaki bilgiler yol gösterici niteliktedir; veri kategorisi ve işleme amacı değerlendirmeyi değiştirebilir. Somut bir ihlal şüphesinde ekran kayıtlarınızla birlikte hukuki görüş almanız yararlı olur.