Kişisel verinin işlenmesinde açık rıza, geçerliliği en çok tartışılan hukuki sebeplerden biridir. Rızanın bulunmadığı ya da geçersiz alındığı hallerde ilgili kişinin elindeki en etkili araç, 6698 sayılı Kanun kapsamında yürütülen başvuru ve şikâyet mekanizmasıdır. Bu mekanizmanın en kırılgan yanı, adımların sıraya ve süreye bağlı olmasıdır; bir halka atlandığında şikâyet esastan incelenmeden usulden reddedilebilir.
Rızanın Geçerliliğini Ölçen Sorular
- Rıza belirli bir işleme faaliyetiyle sınırlı mı, yoksa genel ve kapsayıcı bir metin mi?
- İlgili kişi rıza vermeden hizmetten yararlanabiliyor mu, yoksa rıza hizmetin ön şartı olarak mı dayatılmış?
- Aydınlatma yükümlülüğü rızadan önce ve ayrı bir metinle yerine getirilmiş mi?
- Rıza, sözleşme metninin içine gömülü bir madde olarak mı alınmış?
- Geri alma iradesi kolayca kullanılabiliyor mu, geri alındığında işleme durmuş mu?
Bu soruların yanıtları şikâyet dilekçesinin omurgasını oluşturur; çünkü rızanın özgür iradeye dayanmadığı ortaya konulduğunda, veri sorumlusunun elinde başka bir hukuki sebep yoksa işleme dayanaksız kalır.
Doğrudan Kurula Gitmenin Sonucu
Kanun, ilgili kişinin önce veri sorumlusuna başvurmasını öngörür. Veri sorumlusu talebi en geç otuz gün içinde sonuçlandırmakla yükümlüdür. Bu adım atlanarak doğrudan Kurula şikâyette bulunulduğunda dosya, esas incelemeye girmeden ön koşul eksikliğiyle karşılaşabilir. Başvurunun yazılı olarak veya Kurulun belirlediği yöntemlerle yapılması ve tebliğ edilebilir bir kayıt bırakması, ileride tarihlerin tartışılmasını önler.
Otuz ve Altmış Günlük Çift Takvim
Şikâyet aşamasında iki süre birlikte işler: veri sorumlusunun cevabının öğrenilmesinden itibaren otuz gün ve her hâlde başvuru tarihinden itibaren altmış gün. Veri sorumlusu hiç cevap vermezse, ilgili kişi cevabı beklemeye devam ederek altmış günlük dış sınırı tüketebilir. Pratikte en sık görülen hak kaybı tam burada doğar. Bu nedenle başvuru gönderildiği gün takvime iki ayrı hatırlatma işlenmeli, cevap gelmese dahi dış sınırdan önce şikâyet hazırlanmalıdır.
Şikâyet Dosyasının İçeriği
- Veri sorumlusuna yapılan başvurunun kendisi ve gönderim kaydı
- Varsa verilen cevap ve cevabın öğrenildiği tarihi gösteren belge
- Rıza alındığı iddia edilen ekran akışının veya metnin örneği
- Aydınlatma metninin başvuru anındaki hali
- Verinin hangi amaçla, kime aktarıldığına ilişkin somut belirtiler
Şikâyetin Yanında Yürüyen Yollar
Kurula şikâyet, uğranılan zarar için tazminat istemenin veya suç oluşturan hallerde savcılığa başvurmanın önünde engel değildir. İnternet ortamındaki yayınlarda 5651 sayılı Kanun kapsamındaki içerik kaldırma yolu da ayrıca değerlendirilebilir. Bu yolların her birinin kendi süresi olduğu için, tek bir takvimde birlikte izlenmesi hak kaybını azaltır.
Burada anlatılanlar genel çerçeveyi gösterir. Veri işleme faaliyetinin niteliği ve tarafların konumu sonucu değiştirebileceğinden, somut olayınızda profesyonel destek almanız faydalı olacaktır.