Kişisel verilerin açık rıza alınmadan veya rızanın kapsamı aşılarak işlenmesi, ilgili kişiye somut başvuru hakları tanır. 6698 sayılı Kanun bu hakları kullanmak için önce veri sorumlusuna başvurulmasını, ancak bundan sonra Kişisel Verileri Koruma Kuruluna şikâyet edilmesini öngörür. Bu iki aşamalı yapı bilinmediğinde şikâyet, esasa girilmeden usul yönünden karşılıksız kalır.
Açık Rızanın Geçerlilik Ölçütleri
Kanun açık rızayı belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan onay olarak tanımlar. Uygulamada en sık rastlanan sorunlar şunlardır: rızanın hizmet alımının ön koşulu hâline getirilmesi, tek bir kutuyla hem sözleşme hem ticari elektronik ileti onayının birlikte alınması, aydınlatma metninin rıza metniyle birleştirilmesi ve rızanın geri alınmasının fiilen imkânsız kılınması. Ayrıca her veri işleme için açık rıza gerekmediği, kanunda sayılan diğer hukuka uygunluk sebeplerinin varlığı hâlinde rıza aranmayacağı gözden kaçırılmamalıdır.
Veri Sorumlusuna Başvuru Aşaması
- Başvurunun yazılı olarak veya Kurulun belirlediği yöntemlerle yapılması
- Kimlik bilgilerinin ve tebligata esas adresin açıkça yazılması
- Hangi verinin, hangi işlemede ve hangi tarihte kullanıldığının somutlaştırılması
- Talebin net biçimde belirtilmesi: bilgi verilmesi, düzeltme, silme, aktarılan üçüncü kişilere bildirim
- Başvurunun gönderildiği tarihi ve ulaştığını gösteren kaydın saklanması
Cevabın Gelmemesi ve Tebligat Riski
Veri sorumlusu kanunda öngörülen süre içinde cevap vermek zorundadır. Şikâyet süresi ise bu cevabın öğrenilmesine bağlandığından, cevabın ilgili kişiye ulaşmaması doğrudan hak kaybı riski yaratır. E-posta ile gönderilen cevabın spam klasörüne düşmesi, adrese gönderilen yazının teslim edilememesi veya başvuruda yazılan iletişim bilgisinin eksik olması bu riski büyütür. Bu nedenle başvuru dilekçesinde tek bir iletişim kanalı bırakılmamalı, cevap süresi dolduğunda veri sorumlusuna durum hatırlatılmalıdır.
Şikâyet Dilekçesini Güçlendiren Unsurlar
- Veri sorumlusuna yapılan başvurunun tarihi ve gönderim kaydı eklenir.
- Alınan cevap varsa tam metniyle sunulur, hangi bölümün yetersiz olduğu gösterilir.
- İşlemenin hangi hukuka uygunluk sebebine dayandırıldığı ve bunun neden geçerli olmadığı açıklanır.
- Aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirilmediği iddia ediliyorsa ilgili metinler eklenir.
- Zarar doğduysa, bunun ayrıca yargı yolunda talep edilebileceği göz önünde tutulur.
Şikâyet Dışındaki Yollar
Kurula şikâyet, tazminat talebini karşılamaz. Veri ihlali nedeniyle kişilik hakları zedelenmişse tazminat talebi hukuk mahkemelerinde ileri sürülür; verinin hukuka aykırı biçimde ele geçirilmesi ya da yayılması söz konusuysa TCK kapsamındaki suçlar bakımından suç duyurusu ayrıca gündeme gelir. İnternet üzerindeki yayınlar için 5651 sayılı Kanun çerçevesindeki kaldırma yolları da paralel işletilebilir.
Bu metin genel bilgilendirme sunar; işleme faaliyetinin niteliği ve veri sorumlusunun cevabı sonucu değiştirebileceğinden, somut olayınız için hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.