Kişisel verilerin işlenmesinde açık rızaya dayanıldığı söylenen hâllerde ilgili kişilerin en sık yaşadığı sorun, rızanın gerçekten var olup olmadığından çok başvurunun nereye yapılacağıdır. 6698 sayılı KVKK, ilgili kişiye doğrudan Kurula gitme yolunu açmaz; önce veri sorumlusuna başvurulmasını arar. Bu sıra atlandığında şikâyet esastan incelenmeden geri döner ve süreç en baştan başlar.
Kurul Kapısı Ön Başvurudan Sonra Açılır
KVKK sisteminde iki aşamalı bir yapı vardır. İlk aşamada talep, verinin işlendiği kurum veya şirkete, yani veri sorumlusuna yöneltilir. Ancak veri sorumlusu talebi reddederse, yetersiz yanıt verirse veya kanunda öngörülen süre içinde hiç cevap vermezse Kurula şikâyet yolu açılır. Doğrudan Kurula yapılan başvurular bu nedenle sıklıkla usulden değerlendirme dışı kalır.
Açık Rızanın Geçerliliğini Ölçen Dört Soru
- Rıza belirli bir konuya ilişkin mi, yoksa geniş ve sınırsız bir metin mi imzalatılmış?
- İlgili kişi bilgilendirilmiş mi; hangi verinin hangi amaçla işleneceği anlaşılır biçimde açıklanmış mı?
- Rıza özgür iradeyle mi verilmiş; hizmetin ön şartı hâline getirilerek dayatılmış mı?
- Rıza, aydınlatma metniyle iç içe geçirilmiş tek bir onay kutusuna mı sıkıştırılmış?
Bu sorulardan biri bile olumsuz yanıtlanıyorsa, veri sorumlusunun dayandığı hukuki sebep tartışmalı hâle gelir.
Yanlış Kapıya Gidilen Tipik Senaryolar
Uygulamada üç hata öne çıkar. Birincisi, ticari elektronik ileti şikâyetinin doğrudan KVKK hattına taşınmasıdır; oysa izinsiz reklam iletileri bakımından ayrı bir idari şikâyet mekanizması işler. İkincisi, verinin ele geçirilmesi suç boyutu taşıdığı hâlde yalnızca Kurula başvurulması, savcılık hattının hiç açılmamasıdır. Üçüncüsü ise sözleşmesel bir uyuşmazlığın veri ihlali gibi kurgulanmasıdır; bu durumda şikâyet konusuz kalır ve asıl alacak talebi için ayrı bir yargı yoluna gidilmesi gerekir.
Şikâyet Dosyasında Bulunması Gerekenler
- Veri sorumlusuna yapılan ilk başvurunun tarihli örneği ve gönderim kanıtı.
- Alınan yanıt; yanıt verilmemişse sürenin dolduğunu gösteren kayıt.
- Rıza alındığı iddia edilen ekran, form veya sözleşme metninin tam hâli.
- Verinin hangi amaç dışında kullanıldığını gösteren somut örnekler.
- Talebin ne olduğunun ölçülebilir yazımı: silme, düzeltme, aktarımın durdurulması gibi.
Bu metin genel nitelikte bilgilendirme sunar. Veri sorumlusunun sıfatı, verinin türü ve işleme amacı değiştiğinde izlenecek yol da değişir; somut olayınız için hukuki danışma almanız önerilir.