Açık rıza, kişisel veri işlemenin hukuka uygunluk sebeplerinden yalnızca biridir; ne tek sebeptir ne de sınırsızdır. 6698 sayılı KVKK bakımından tartışma çoğu kez rızanın alınıp alınmadığı değil, geçerli biçimde alınıp alınmadığı üzerinde döner. Bu ayrım, verilerin silinmesi talebinin sonucunu doğrudan belirler. Aşağıda rızanın geçerlilik ölçütleri ile talebin izleyeceği yargısal hat ele alınmıştır.
Geçerli Rızanın Üç Ölçütü
Açık rızanın belirli bir konuya ilişkin olması, bilgilendirmeye dayanması ve özgür iradeyle açıklanması gerekir. Buradan çıkan pratik sonuçlar şunlardır: tek bir kutucukla hem üyelik sözleşmesinin hem ticari iletinin hem de yurt dışına aktarımın onaylatılması, konuya özgülük ölçütünü zedeler. Hizmetin sunulmasının rıza verilmesi şartına bağlanması, iradenin özgürlüğünü tartışmalı hale getirir. Rızanın hangi tarihte, hangi metin gösterilerek alındığı ispat edilemiyorsa, ispat yükü veri sorumlusu aleyhine işler.
Rızanın Geri Alınması Neyi Değiştirir
Açık rıza her zaman geri alınabilir ve geri alma ileriye etkili sonuç doğurur. Ancak veri sorumlusu, işlemeye rıza dışında başka bir hukuka uygunluk sebebi bulunduğunu ileri sürebilir; örneğin kanunda öngörülen saklama yükümlülüğü veya sözleşmenin ifası için zorunluluk. Bu nedenle geri alma bildiriminden sonra gelen cevap dikkatle okunmalı; hangi verinin hangi sebeple tutulmaya devam edildiği tek tek sorulmalıdır. Genel bir mevzuat gereği saklıyoruz ifadesi, dayanağı gösterilmediği sürece yeterli sayılmaz.
Başvuru ve Şikâyet Sırası
- Veri sorumlusuna, kimlik teyidi yapılabilecek biçimde yazılı başvuru yapılır ve hangi verinin silinmesi istendiği açıkça belirtilir.
- Cevap verilmemesi veya cevabın yetersiz bulunması halinde Kişisel Verileri Koruma Kuruluna şikâyet yoluna gidilir; başvuru şartı atlanamaz.
- Kurulun verdiği karara karşı idari yargıda iptal davası açılabilir; görevli mahkeme idare mahkemesidir.
- İçerik internet ortamında yayılmışsa, 5651 sayılı Kanun kapsamındaki talepler sulh ceza hakimliğine ayrıca yöneltilir.
- Kişilik hakkı ihlalinden doğan tazminat talebi ise adli yargıda, ayrı bir dava ile ileri sürülür.
Usule Aykırı İşlemin Yarattığı Kayıp
En sık karşılaşılan aksaklık, başvurunun veri sorumlusunun ilan ettiği kanaldan yapılmaması ve bu nedenle hiç yapılmamış sayılmasıdır. İkinci sık hata, şikâyet için kanunda öngörülen sürenin cevabın alındığı tarihten değil, başvurunun yapıldığı tarihten hesaplanmasıdır. Üçüncüsü, idari yargıda açılması gereken iptal davasının hukuk mahkemesinde açılmasıdır; görev yönünden ret kararı geldiğinde kalan süre çoğu zaman yetersiz kalır.
Kurum Tarafında Hazırlık
Veri sorumlusu bakımından savunmanın omurgası, işleme envanteri ile saklama ve imha politikasının tutarlılığıdır. Rıza kayıtlarının versiyonlanmadığı, yani hangi kullanıcının hangi metne onay verdiğinin gösterilemediği yapılarda, tek bir başvuru dahi sistemsel bir eksikliği görünür kılar.
Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir ve her başvurunun sonucunu belirlemez; işlenen verinin kategorisi ile veri sorumlusunun faaliyet alanı değerlendirmeyi değiştirir. Talebinizi göndermeden önce dosyanıza özgü hukuki görüş almanız önerilir.