Kişisel verilerin işlenmesinde aydınlatma yükümlülüğü, veri sorumlusunun yerine getirmesi gereken en temel ödevlerden biridir. Buna rağmen ihlal iddialarının önemli bir kısmı esasa girilmeden sonuçsuz kalır; çünkü başvuru sırası atlanır ya da süre kaçırılır. Bu yazı, 6698 sayılı Kanun kapsamında aydınlatma ihlallerinde ispat düzenini ve başvuru takvimini ele alır.
Sıra atlanamaz: önce veri sorumlusu
Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na yapılacak şikâyetin ön koşulu, ilgili kişinin öncelikle veri sorumlusuna başvurmuş olmasıdır. Doğrudan Kurula yapılan şikâyetler bu nedenle çoğu zaman ilgili kişiye geri döner ve arada geçen süre boşa gider. Veri sorumlusuna yapılan başvuru yazılı olmalı, hangi verinin hangi işlemeye konu olduğu ve hangi bilgilendirmenin yapılmadığı açıkça belirtilmelidir.
Aydınlatmanın yapılmadığını kim ispat eder?
Aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirildiğini ispat külfeti veri sorumlusundadır. Ancak bu, ilgili kişinin hiçbir şey yapmasına gerek olmadığı anlamına gelmez; verinin fiilen işlendiğini ve kendisine ait olduğunu ortaya koyması beklenir. Pratikte şu kayıtlar belirleyici olur:
- Formun, uygulamanın veya internet sayfasının veri toplanan anındaki ekran görüntüsü
- Onay kutucuklarının aydınlatma metniyle birlikte mi sunulduğunu gösteren görüntü
- Veri sorumlusuna gönderilen başvuru ve tebliğ kaydı
- Gelen ticari elektronik ileti, çağrı veya bildirim örnekleri
- Verinin nereden elde edildiğine ilişkin veri sorumlusunun kendi yanıtı
Süreleri birlikte okumak
Bu alanda tek bir süre değil, iç içe geçmiş birkaç süre işler. Veri sorumlusunun başvuruya cevap vermesi için tanınan süre, cevabın öğrenilmesinden itibaren Kurula şikâyet için tanınan süre ve başvuru tarihinden itibaren her hâlde işleyen üst süre ayrı ayrı takip edilmelidir. Veri sorumlusunun hiç cevap vermemesi hâlinde de şikâyet süresi işlemeye başlar; sessizlik, süreyi durduran bir sonuç doğurmaz.
Kurul mu, mahkeme mi?
Aydınlatma yükümlülüğünün ihlali idari yaptırım boyutuyla Kurulun görev alanındadır. Buna karşılık ihlalden doğan maddi veya manevi zararın tazmini talebi, genel hükümler çerçevesinde adli yargıda ileri sürülür. Kurulun verdiği kararlara karşı ise idari yargı yolu açıktır. Tazminat talebini Kurula, idari yaptırım talebini mahkemeye yöneltmek, dosyanın uzun bir gecikmeden sonra reddedilmesine yol açar.
Başvuruyu güçlendiren üç detay
- Başvuru metninde hangi ilkenin ihlal edildiği ayrıca belirtilir; talep sadece şikâyetle sınırlı bırakılmaz.
- Verinin silinmesi veya işlemenin durdurulması gibi somut talepler ayrı maddeler hâlinde yazılır.
- Her yazışmanın tarihi tek bir takvimde tutulur; şikâyet süresinin son günü baştan not edilir.
Bu açıklamalar genel bilgi vermek amacıyla kaleme alınmıştır ve her veri işleme faaliyeti kendi bağlamında değerlendirilmelidir. İhlalin sürekli nitelik taşıdığı durumlarda süre hesabı değişebileceğinden, başvurudan önce hukuki görüş almanız yerinde olur.