Kişisel verilerin işlenmesinde aydınlatma yükümlülüğü, 6698 sayılı KVKK’nın en sık ihlal edildiği ileri sürülen başlıklarından biridir. Ancak Kurula yapılan şikâyetlerin bir bölümü esasa girilmeden sonuçlanır; bunun nedeni ihlalin bulunmaması değil, zorunlu başvuru zincirinin usulüne uygun tamamlanmamış olmasıdır. Aşağıda bu zincirin adımları ve her adımda oluşturulması gereken delil ele alınmaktadır.
Önce Veri Sorumlusuna Başvuru
İlgili kişi doğrudan Kurula gidemez; önce veri sorumlusuna yazılı olarak veya Kurulun belirlediği yöntemlerle başvurmalıdır. Veri sorumlusu talebi en geç otuz gün içinde sonuçlandırır. Başvurunun reddedilmesi, verilen cevabın yetersiz bulunması veya hiç cevap verilmemesi hâlinde şikâyet yolu açılır. Bu ilk adımın atlanması, şikâyetin usulden reddine yol açan en yaygın nedendir.
Şikâyet Süresi Nasıl Hesaplanır
- Cevabı öğrenme tarihinden itibaren otuz gün içinde şikâyette bulunulmalıdır.
- Her hâlde ilk başvuru tarihinden itibaren altmış günlük süre aşılmamalıdır.
- Cevap verilmemişse otuz günlük yanıt süresinin dolduğu an, şikâyet süresinin başlangıcı bakımından belirleyicidir.
- Sürelerin takibi için başvurunun gönderildiği tarih ve tebliğ kaydı mutlaka saklanmalıdır.
Aydınlatma İhlali Nasıl Somutlaştırılır
Şikâyet metninde eksikliğin hangi noktada olduğu tek tek gösterilmelidir: veri sorumlusunun kimliği belirtilmemiş midir, işleme amacı genel ifadelerle mi geçiştirilmiştir, aktarım yapılan taraflar ve amaçları açıklanmış mıdır, hukuki sebep gösterilmiş midir. Aydınlatma metninin ekran görüntüsü, tarihli çıktısı veya arşiv kaydı dosyaya eklenmelidir. Metnin sonradan değiştirilmesi ihtimaline karşı içeriğin tarihli biçimde kayıt altına alınması, sonraki aşamada ispat kolaylığı sağlar.
Aydınlatma ile Açık Rızanın Karıştırılması
Uygulamada sık rastlanan bir hata, aydınlatma metni ile açık rıza beyanının tek bir kutuda birleştirilmesidir. Bu iki kurum farklı işlev görür: aydınlatma her hâlde yerine getirilmesi gereken bir yükümlülüktür, açık rıza ise yalnızca belirli işleme şartlarında gündeme gelir. Hizmetin sunulmasının rıza şartına bağlanması da ayrı bir tartışma başlığıdır. Şikâyette bu ayrımın net kurulması, incelemenin doğru zeminde yürümesini sağlar.
Paralel Yollar ve Sınırları
- Kurula şikâyet, tazminat talebini kapsamaz; maddi ve manevi zarar için genel hükümlere göre ayrıca dava açılması gerekir.
- Verinin bir yayın veya internet içeriği üzerinden yayılması hâlinde 5651 sayılı Kanun kapsamındaki erişim engelleme yolu ayrıca değerlendirilebilir.
- Verinin hukuka aykırı biçimde ele geçirilmesi söz konusuysa ceza hukuku boyutu bağımsız olarak işletilir.
- Kurul kararına karşı idari yargı yolu ve buna ilişkin süreler gözetilmelidir.
Buradaki bilgiler genel çerçeve sunmayı amaçlar. Veri işleme faaliyetinin niteliği ve veri sorumlusunun yapısı değerlendirmeyi değiştirebileceğinden, başvuru öncesinde hukuki görüş alınması yararlı olacaktır.