Kişisel verilerin korunmasında en çok karıştırılan konu, hangi talebin hangi mercie yöneltileceğidir. Aydınlatma yükümlülüğünün ihlali, verinin silinmesi, arama sonuçlarından çıkarılması ve tazminat talebi birbirinden farklı yollara tabidir. 6698 sayılı KVKK ve 5651 sayılı Kanun ekseninde hazırlanan bu rehber, silme ve yok etme taleplerinde başvuru sırasını ve yargı yolunu inceler.
Aydınlatma ile Açık Rıza Aynı Şey Değildir
Aydınlatma, veri sorumlusunun veriyi işlemeden önce kimliği, işleme amacı, aktarılacağı taraflar ve ilgili kişinin hakları konusunda bilgi verme yükümlülüğüdür ve her işleme faaliyetinde aranır. Açık rıza ise ancak kanunda sayılan diğer işleme şartlarının bulunmadığı hâllerde gündeme gelir. Uygulamada sık görülen hata, aydınlatma metni ile rıza metninin tek bir onay kutusunda birleştirilmesidir; bu durum rızanın özgür iradeyle verilmediği tartışmasını doğurur ve silme talebinin dayanağını güçlendirir.
Zorunlu İlk Durak: Veri Sorumlusuna Başvuru
Verinin silinmesi ya da yok edilmesi isteniyorsa, önce veri sorumlusuna yazılı olarak başvurulması gerekir. Bu adım atlanarak doğrudan Kurula şikâyette bulunulması hâlinde başvuru usulden değerlendirme dışı kalır. Başvuru dilekçesinde hangi verinin, hangi platformda ve hangi tarihten beri işlendiği somut biçimde gösterilmeli; talep silme, yok etme veya anonim hâle getirme seçeneklerinden hangisi isteniyorsa açıkça yazılmalıdır. Veri sorumlusunun cevap vermemesi de bir sonuçtur ve şikâyet yolunu açar.
Kurul Kararı ve İdari Yargı Yolu
Başvurunun reddi veya cevapsız kalması hâlinde Kişisel Verileri Koruma Kuruluna şikâyette bulunulur. Kurulun verdiği karara karşı ise idari yargıda dava açılır; bu, uyuşmazlığın idari nitelikte olmasının doğal sonucudur. Buna karşılık kişilik haklarının ihlalinden doğan maddi ve manevi tazminat talepleri genel mahkemelerde ileri sürülür. İnternette yayımlanan bir içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi isteniyorsa, 5651 sayılı Kanun çerçevesinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur. Aynı olayda bu üç yolun paralel işleyebileceği, ancak her birinin ayrı süre ve ayrı delil düzeni gerektirdiği unutulmamalıdır.
Veri Sorumlusuyla Anlaşmak mı, Şikâyeti Sürdürmek mi?
Veri sorumlusu çoğu zaman başvuru sonrasında verinin kaldırıldığını bildirir. Buradaki risk, kaldırma işleminin yalnızca görünen yüzeyde yapılması ve yedeklerde, iş ortaklarında veya arama motoru önbelleğinde verinin kalmasıdır. İkinci risk, görüşmeler sürerken şikâyet için öngörülen sürenin işlemeye devam etmesidir. Bu nedenle veri sorumlusunun cevabı yazılı alınmalı, imha kayıtlarının paylaşılması istenmeli ve aktarım yapılmış üçüncü kişilere bildirim yapılıp yapılmadığı sorulmalıdır. Tatmin edici bir cevap yoksa şikâyet yoluna geçilmesi geciktirilmemelidir.
Bu açıklamalar genel çerçeve niteliğindedir. İşlenen verinin türü, işleme dayanağı ve aktarım zinciri izlenecek yolu değiştirebileceğinden, başvuru metinlerinin hazırlanmasında hukuki destek almanız süreci hızlandırır.