Boşanma dosyalarında ilk duruşmadan önce kaybedilen zamanın önemli bir bölümü, davanın yetkisiz mahkemede açılmış olmasından kaynaklanır. Bu rehber, dava süresi ekseninde yetkili mahkemenin nasıl belirleneceğini ve hangi hakların süreye bağlı olduğunu ele alır.
Yetkili Mahkeme: İki Seçenekli Kural
TMK, boşanma davalarında eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesini ya da eşlerin davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesini yetkili kılar. Buradaki altı aylık süre, fiilen birlikte oturmaya ilişkindir; adres kaydı tek başına belirleyici olmayabilir. Bu nedenle dilekçe hazırlanırken adres kayıt sistemi verileri, kira sözleşmesi, fatura ve okul kayıtları birlikte değerlendirilmelidir. 4787 sayılı Kanun çerçevesinde kurulan aile mahkemeleri görevli olup, aile mahkemesi bulunmayan yerlerde dosyaya bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar.
Yetki İtirazının Zamanı
Yetki itirazı HMK sisteminde ilk itirazlar arasındadır ve cevap dilekçesiyle, süresinde ileri sürülmesi gerekir. Süresinde yapılmayan bir itiraz, yetkinin kesin olmadığı hâllerde dinlenmez. Bu nedenle davanın tebliğ edildiği gün, cevap süresinin son günü takvime işlenmelidir. İtiraz ileri sürülürken hangi mahkemenin yetkili olduğunun da açıkça gösterilmesi gerekir; aksi hâlde itiraz eksik kabul edilebilir.
Özel Boşanma Sebeplerinde Hak Düşürücü Süre
Genel geçimsizlik sebebine dayalı davalarda süre sınırı bulunmazken, kanunda sayılan bazı özel sebepler bakımından durum farklıdır. Bu sebeplerde dava hakkı, sebebin öğrenilmesinden itibaren işleyen kısa bir süreye ve her hâlde fiilin üzerinden geçecek daha uzun bir süreye bağlanmıştır. Ayrıca affeden tarafın dava hakkının düştüğü kabul edilir. Bu nedenle olay tarihleri ve sonrasındaki davranışlar dilekçe öncesinde ayrı bir zaman çizelgesine yazılmalıdır.
Anlaşmalı Boşanmada Aranan Süre Şartı
- Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir.
- Tarafların birlikte başvurması veya birinin açtığı davayı diğerinin kabul etmesi aranır.
- Hâkimin tarafları bizzat dinlemesi zorunludur.
- Mali sonuçlar ve çocuklarla ilgili düzenlemenin uygun bulunması gerekir.
Protokolde belirsiz bırakılan bir kalem, sonradan ayrı bir dava konusu hâline gelir; bu nedenle nafaka, velayet ve mal paylaşımına ilişkin hükümler ölçülebilir biçimde yazılmalıdır.
Yanlış Mercie Açılan Davanın Bedeli
Yetkisizlik kararı verildiğinde dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesi için de ayrı bir süre içinde talepte bulunulması gerekir. Bu talep unutulduğunda dava açılmamış sayılabilir ve süreç baştan başlar. Tedbir nafakası gibi geçici talepler bakımından bu gecikme doğrudan hak kaybı doğurur.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgi amaçlıdır. Aile hukuku dosyalarında olayın özellikleri sonucu belirlediğinden, dava açmadan önce bir hukukçuyla görüşülmesi tavsiye edilir.