Nafaka talepleri, boşanma davası içinde ileri sürülebileceği gibi bağımsız bir dava olarak da açılabilir. Bu iki yol farklı yetki kurallarına ve farklı zaman planlamasına tabidir. TMK, HMK ve 4787 sayılı Kanun ekseninde bu rehber, nafaka dosyalarında mahkeme seçimini ve protokolle çözüm ihtimalini ele alır.
Hangi Nafaka Talep Ediliyor?
- Tedbir nafakası: dava süresince, eş veya çocuk için geçici olarak hükmedilir.
- İştirak nafakası: velayet kendisine bırakılmayan tarafın çocuğun giderlerine katılımıdır.
- Yoksulluk nafakası: boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek eş lehine talep edilir.
- Yardım nafakası: altsoy, üstsoy ve kardeşler arasındaki bakım yükümlülüğüne dayanır.
Bu dördü aynı isimle anılsa da şartları, süresi ve sona erme biçimleri farklıdır; dilekçede talebin türü açıkça belirtilmelidir.
Görev ve Yetkinin Belirlenmesi
Aile hukukundan doğan davalarda görev aile mahkemesindedir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Boşanma davasıyla birlikte istenen nafakada yetki, boşanma davasının yetki kuralına bağlıdır: eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi. Bağımsız açılan nafaka davalarında ise nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi öne çıkar; bu kural, talep eden tarafı korumaya yöneliktir.
Artırım ve Kaldırma Davalarında Zamanlama
- Nafakanın artırılması talebinde, tarafların ekonomik durumundaki değişim somut belgelerle gösterilmelidir.
- Hükümde otomatik artış oranı belirlenmişse, ayrıca artırım davası açmadan önce bu kayıt kontrol edilmelidir.
- Nafakanın kaldırılması veya azaltılması talebi, ödeme gücünün düşmesi ya da alacaklının durumunun değişmesine dayandırılır.
- Değişiklik davaları yeni bir dosya olduğundan, yetki analizinin baştan yapılması gerekir.
Ödenmeyen Nafakanın Takibi
Nafaka ilamının icraya konulması ayrı bir süreçtir ve icra dairesi üzerinden yürür. Ödenmeyen nafaka bakımından İcra ve İflas Kanunu kapsamındaki yaptırım da gündeme gelebilir; bu başvurunun kendi süresi ve mercii vardır. Alacak birikmişse, hangi aylara ilişkin olduğunun tablolaştırılması takibi kolaylaştırır.
Protokolle Anlaşmanın Sınırları
Taraflar nafaka miktarı üzerinde anlaşabilir; ancak çocuğa ilişkin düzenlemelerde hakim, çocuğun üstün yararını gözeterek protokole müdahale edebilir. Bu nedenle protokol metni, ödeme tarihi, artış ölçütü ve ödeme kanalı gibi uygulanabilir ayrıntılar içermelidir. Belirsiz ifadeler taşıyan bir protokol, kısa süre sonra yeni bir davaya dönüşür.
Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir. Tarafların gelir durumu, çocuğun yaşı ve mevcut ilam farklılaştıkça değerlendirme değişir; dosyanıza özgü hukuki görüş almanız yerinde olur.